Najważniejsze informacje:
- Grecja otrzymała zgodę Komisji Europejskiej na realizację planu o wartości 4,77 mld euro w latach 2026–2032.
- Trzy czwarte środków ma pochodzić z budżetu Unii Europejskiej.
- Na transport drogowy przewidziano 1,46 mld euro.
- Około 15,5 tys. mikroprzedsiębiorstw o niższych dochodach ma otrzymać wsparcie warte łącznie 373,7 mln euro.
- Środki mają pomóc w leasingu lub zakupie pojazdów zero- i niskoemisyjnych.
- 135 mln euro ma zostać przeznaczone na budowę 4,4 tys. publicznych punktów ładowania.
- ETS2 ma objąć sektor paliwowy od 1 stycznia 2028 r.
Grecki plan jest dotąd najbardziej rozbudowanym spośród pięciu zatwierdzonych przez Komisję Europejską planów społeczno-klimatycznych. Wcześniej akceptację otrzymały również programy Szwecji, Litwy, Łotwy i Malty. W Brukseli analizowane są jeszcze plany Chorwacji, Słowenii, Włoch, Luksemburga i Niderlandów.
Najciekawszy z punktu widzenia transportu jest fakt, że wsparcie nie ma być ograniczone do gospodarstw domowych i transportu publicznego. Po raz pierwszy tak wyraźnie widać, że część pieniędzy ma trafić również do najmniejszych przedsiębiorstw działających na rynku transportowym.
373,7 mln euro na leasing i zakup pojazdów
Z całej puli 4,77 mld euro Grecja chce przeznaczyć 2,91 mld euro na inwestycje związane z budynkami i 1,46 mld euro na transport drogowy.
W tej drugiej części programu przewidziano osobne wsparcie dla mikroprzedsiębiorstw o niższych dochodach. Łącznie około 15,5 tys. firm ma uzyskać dostęp do 373,7 mln euro, które mają pomóc w leasingu lub zakupie pojazdów bezemisyjnych i niskoemisyjnych. Część środków ma być przyznawana w drodze przetargów.
Na obecnym etapie materiał źródłowy nie precyzuje, jaka część tej puli trafi bezpośrednio do przewoźników drogowych ani jakie dokładnie kryteria będą musiały spełnić przedsiębiorstwa ubiegające się o dofinansowanie. Wiadomo jednak, że małe firmy transportowe znalazły się w grupie przewidzianej do wsparcia.
ETS2 podniesie koszty paliwa
Cały program jest bezpośrednio związany z przygotowaniami do ETS2, czyli nowego unijnego systemu handlu emisjami obejmującego transport drogowy i budynki. Sektor paliwowy ma zostać objęty systemem od 1 stycznia 2028 r. W konsekwencji koszty emisji CO₂ mają zostać w większym stopniu uwzględnione w cenach paliw wykorzystywanych w transporcie drogowym.
Fundusz Społeczny na rzecz Klimatu ma pomóc państwom członkowskim łagodzić skutki tych zmian dla gospodarstw domowych i mikroprzedsiębiorstw najbardziej narażonych na wzrost kosztów energii i transportu.
Grecja zaczyna więc finansować transformację floty jeszcze przed uruchomieniem ETS2, zamiast czekać na moment, w którym nowe koszty zostaną już w pełni odczuwalne na rynku.
4,4 tys. nowych punktów ładowania
Drugim ważnym elementem programu transportowego jest infrastruktura.
Grecja chce przeznaczyć 135 mln euro na budowę 4,4 tys. publicznych punktów ładowania pojazdów elektrycznych. Mają one powstawać przede wszystkim tam, gdzie prywatni operatorzy nie rozwinęli dotąd wystarczającej sieci.
Sam zakup pojazdu zeroemisyjnego nie rozwiązuje bowiem problemu, jeśli przedsiębiorca nie ma dostępu do odpowiedniej infrastruktury. Grecki plan łączy więc wsparcie inwestycyjne dla firm z rozbudową sieci ładowania.
Grecja wyprzedza część państw UE
Plan Grecji jest obecnie największym spośród zatwierdzonych programów społeczno-klimatycznych. Akceptację Komisji mają już także Szwecja, Litwa, Łotwa i Malta. W kolejce pozostają kolejne państwa. Komisja analizuje m.in. programy Chorwacji, Słowenii, Włoch, Luksemburga i Niderlandów, a większość pozostałych krajów członkowskich przedstawiła już swoje projekty.
Nie wiadomo jeszcze, jak podobne mechanizmy będą wyglądały w innych krajach i jak szeroko obejmą sektor transportowy. Grecki przykład pokazuje jednak, że mikroprzedsiębiorstwa drogowe mogą stać się jednym z beneficjentów środków przeznaczonych na przygotowanie gospodarki do ETS2.
Wsparcie przed wzrostem kosztów
Wartość greckiego programu jest istotna, ale jeszcze ważniejsze jest jego ukierunkowanie. Z jednej strony ETS2 ma zwiększyć presję kosztową na transport drogowy poprzez wyższe ceny paliw. Z drugiej – państwa członkowskie dostają możliwość wykorzystania unijnych środków do finansowania wymiany pojazdów i infrastruktury jeszcze przed wejściem nowych obciążeń.
W przypadku Grecji część tej transformacji ma objąć także najmniejsze firmy transportowe, które zwykle mają mniejsze możliwości finansowania wymiany floty z własnych środków. Na razie nie wiadomo, jak szybko pieniądze trafią do przedsiębiorców i jakie będą szczegółowe warunki udziału w programie. Kierunek jest jednak wyraźny: przygotowania do ETS2 przechodzą z poziomu regulacji na poziom konkretnych programów inwestycyjnych.
