Umowa podpisana 17 stycznia, miała stworzyć strefę wolnego handlu obejmującą ponad 700 milionów konsumentów i wzmocnić pozycję geostrategiczną Unii Europejskiej Jednak spory polityczne, sprzeciw części państw członkowskich i masowe protesty rolników w Strasburgu doprowadziły do decyzji o skierowaniu umowy do TSUE.
Minimalna przewaga zdecydowała o skierowaniu sprawy do TSUE
W głosowaniu w Parlamencie Europejskim 334 europosłów opowiedziało się za zasięgnięciem opinii TSUE, 324 było przeciw, a 11 wstrzymało się od głosu. Tym samym ratyfikacja umowy została zawieszona przynajmniej do czasu wydania opinii przez Trybunał, który może potrzebować na nią nawet ponad rok. Dopiero po analizie TSUE Parlament Europejski będzie mógł zagłosować nad zatwierdzeniem lub odrzuceniem umowy.
Spór o mechanizm równoważenia i konsekwencje dla UE
W centrum kontrowersji znajduje się tzw. mechanizm równoważenia, który umożliwia krajom Mercosur podejmowanie działań kompensacyjnych w przypadku, gdy przyszłe unijne przepisy ograniczą ich eksport do Europy. Krytycy obawiają się, że obejmuje to również przyszłe regulacje dotyczące standardów środowiskowych i jakościowych.
Skierowanie umowy do TSUE oznacza zawieszenie procesu ratyfikacji w Parlamencie Europejskim, blokując decyzje polityczne na wiele miesięcy. W tym czasie Komisja Europejska teoretycznie mogłaby wprowadzić umowę tymczasowo, ale takie działania mogłyby wywołać napięcia między instytucjami UE.
Protesty rolników i presja polityczna
Na decyzję europarlamentarzystów wpłynęły również masowe demonstracje rolników w Strasburgu, którzy przez kilka dni blokowali okolicę Parlamentu pojazdami rolniczymi. Ich głos stał się widoczny również w mediach społecznościowych, gdzie politycy podkreślali rolę protestów w osiągnięciu wstrzymania umowy.
Opozycja w Parlamencie Europejskim oraz część polityków z Polski, m.in. Krzysztof Hetman i Adam Jarubas, wniosła wniosek o skierowanie umowy do TSUE. Minister rolnictwa Stefan Krajewski zaznaczył, że jeśli europarlament nie podejmie kroków, Polska podejmie własne działania prawne w kraju.
Parlament podzielony, decyzje trudne do przewidzenia
Głosowanie ujawniło głębokie podziały polityczne w Parlamencie Europejskim. Największa frakcja, Europejska Partia Ludowa, była formalnie przeciwna skierowaniu sprawy do TSUE, jednak część jej europosłów – w tym z Polski, Francji, Austrii i Belgii – opowiedziała się za zasięgnięciem opinii Trybunału.
Obserwatorzy wskazują, że poparcie dla skierowania sprawy do TSUE nie wynikało wyłącznie z argumentów prawnych, lecz było także reakcją na polityczne napięcia i obawy o ochronę interesów rolników w krajach członkowskich.
Co dalej z umową Mercosur?
Teraz głos należy do TSUE, który oceni zgodność umowy z traktatami UE. W praktyce oznacza to zawieszenie jakichkolwiek decyzji parlamentarnych dotyczących umowy na dłuższy czas. Komisja Europejska nadal może rozważyć tymczasowe zastosowanie porozumienia, jednak każda taka decyzja będzie obarczona ryzykiem politycznym.
Umowa UE–Mercosur, negocjowana przez ponad 20 lat, stanowiła jedną z największych inicjatyw handlowych UE w ostatnich dekadach. Teraz, w cieniu sporów politycznych i masowych protestów, jej przyszłość pozostaje niepewna.
