- Rzecznik generalny uznał, że austriackie zakazy: nocny, branżowy oraz zimowy zakaz sobotni naruszają prawo UE.
- System dozowania ruchu ciężarówek może natomiast pozostać zgodny z prawem, ponieważ Włochy nie wykazały, że stanowi niedozwolone ograniczenie importu.
- Opinia rzecznika generalnego nie jest wyrokiem i nie wiąże sędziów TSUE. Kwestionowane przepisy pozostaną w mocy do czasu ogłoszenia orzeczenia przez Trybunał.
- Jeżeli TSUE podzieli argumentację rzecznika, Austria może zostać zobowiązana do wycofania, ograniczenia lub zmiany trzech kluczowych restrykcji obowiązujących na korytarzu Brenner.
Rzecznik generalny Manuel Campos Sánchez-Bordona zaproponował, aby Trybunał w znacznej części uwzględnił argumenty Włoch w sporze dotyczącym rozwiązań stosowanych na autostradach A12 w dolinie Innu oraz A13 prowadzącej w kierunku przełęczy Brenner.
Odmiennie ocenił system dozowania ruchu ciężarówek. W tej części zarekomendował oddalenie skargi Włoch.
Sędziowie TSUE analizują obecnie sprawę. Ostateczne rozstrzygnięcie zapadnie w późniejszym terminie.
Włochy kwestionują cztery ograniczenia w Tyrolu
Sprawa C-524/24 trafiła do TSUE z inicjatywy Włoch. Rzym przekonuje, że cztery rozwiązania stosowane przez władze Tyrolu ograniczają swobodny przepływ towarów na jednym z najważniejszych europejskich korytarzy transportowych północ–południe.
Autostrada A12 prowadzi od granicy z Niemcami w rejonie Kufstein do Innsbrucka, gdzie łączy się z autostradą A13 w kierunku przełęczy Brenner i Włoch. Trasa jest częścią transeuropejskiej sieci transportowej oraz jednym z kluczowych połączeń drogowych między Włochami, Niemcami i północną Europą.
Austria przyznaje, że część regulacji ogranicza transport towarowy. Uzasadnia je jednak koniecznością ochrony środowiska i zdrowia publicznego oraz zapewnienia bezpieczeństwa na drogach.
Zdaniem rzecznika generalnego niezgodne z prawem UE mogą być trzy rozwiązania:
- nocny zakaz ruchu ciężarówek;
- zakaz branżowy obejmujący drogowy przewóz wybranych kategorii towarów;
- zimowy zakaz ruchu ciężarówek w soboty.
Rzecznik nie znalazł natomiast wystarczających podstaw do zakwestionowania zasad dozowania ruchu.
Zakaz nocny. Wątpliwości dotyczą sposobu realizacji celu
Nocne ograniczenie obowiązujące w Tyrolu obejmuje większość pojazdów o masie powyżej 7,5 t i dotyczy 84-kilometrowego odcinka autostrady A12. Zakaz obowiązuje przez cały rok, przy czym jego godziny zmieniają się w zależności od sezonu oraz od tego, czy przypada dzień roboczy, czy święto.
Austria argumentuje, że rozwiązanie ma przenosić emisje dwutlenku azotu z godzin nocnych na dzienne, kiedy warunki atmosferyczne sprzyjają lepszemu rozpraszaniu zanieczyszczeń.
Rzecznik generalny nie uznał jednak, że zakaz służy realizacji tego celu w sposób spójny. Z opublikowanego przez TSUE streszczenia opinii wynika, że ograniczenie nie świadczy o dążeniu do osiągnięcia deklarowanego celu w sposób konsekwentny i systematyczny.
Regulacja nie zmniejsza bowiem samego ruchu ani nie kieruje go na inne trasy, lecz przede wszystkim przesuwa przejazdy na godziny dzienne.
Wątpliwości rzecznika wzbudziły również wyjątki dotyczące ruchu lokalnego i regionalnego. Argument o braku trasy alternatywnej nie jest bezpośrednio związany z celem polegającym na poprawie warunków rozpraszania emisji w ciągu dnia.
Rzecznik ocenił ponadto, że Austria powinna była ponownie zbadać proporcjonalność całorocznego zakazu na podstawie najnowszych danych dotyczących zagrożeń dla zdrowia oraz rozważyć zastosowanie mniej restrykcyjnych rozwiązań.
Zakaz branżowy wymagał ponownej oceny
Zakaz branżowy uniemożliwia przewóz określonych kategorii towarów ciężarówkami na około 65-kilometrowym odcinku autostrady A12. Obejmuje ładunki, które — zdaniem Austrii — mogą zostać przeniesione na kolej.
Rzecznik generalny nie zakwestionował samej koncepcji takiego ograniczenia. Przyznał, że może ono wspierać realizację celów środowiskowych, a przewidziane wyjątki nie muszą automatycznie świadczyć o braku spójności regulacji.
Główny problem polega jednak na tym, że Austria nie dokonała ponownej oceny ograniczenia mimo poprawy jakości powietrza.
Zgodnie ze streszczeniem opinii normy dotyczące stężenia dwutlenku azotu, wynikające z unijnych przepisów o jakości powietrza, są spełniane na istotnych odcinkach autostrad A12 i A13 od 2021 r.
W tej sytuacji Austria powinna była sprawdzić, czy zakaz można złagodzić albo czy możliwe jest ograniczenie lub wycofanie części środków wchodzących w skład całego pakietu restrykcji.
Nie jest to pierwszy spór dotyczący ograniczeń na trasie przez Brenner. W 2005 r. oraz 2011 r. Trybunał uznał austriackie zakazy branżowe obowiązujące na tym korytarzu za niezgodne z prawem UE.
Zimowy zakaz sobotni może mieć charakter dyskryminujący
Najpoważniejsze zastrzeżenia rzecznika generalnego dotyczą zimowego zakazu ruchu ciężarówek w soboty.
W 2023 r. oraz ponownie w 2024 r. ograniczenie przez osiem godzin blokowało w zimowe soboty przejazd większości ciężarówek jadących do Włoch i Niemiec lub przejeżdżających tranzytem przez te państwa. Zakaz obowiązywał na autostradach A12 i A13, zazwyczaj od godz. 7 do godz. 15, od stycznia do początku marca.
Austria uzasadniała regulację koniecznością utrzymania bezpieczeństwa i płynności ruchu na autostradach w okresach największego natężenia.
Campos Sánchez-Bordona uznał jednak zakaz za dyskryminujący, ponieważ zakres ograniczenia zależał od zagranicznego miejsca docelowego pojazdu.
Z opublikowanego przez TSUE streszczenia wynika również, że regulacja nie została odpowiednio uzasadniona. W połączeniu z pozostałymi zakazami sprawiała, że międzynarodowy transport drogowy przez część weekendu stawał się w praktyce niemal niemożliwy.
W ciągu tygodnia ciężarówki mogły poruszać się bez ograniczeń jedynie przez około 46 proc. czasu.
Rzecznik zwrócił również uwagę, że część sobotnich zatorów, którym Austria próbowała przeciwdziałać, mogła wynikać z nakładania się innych wprowadzonych przez nią ograniczeń.
System dozowania ruchu może pozostać w mocy
Rzecznik generalny nie podzielił argumentacji Włoch dotyczącej systemu dozowania ruchu, określanego w Austrii jako Blockabfertigung.
Rozwiązanie działa od 2018 r. i jest uruchamiane w wybrane dni wobec ciężarówek jadących na południe, które wjeżdżają do Austrii z Niemiec przez Kufstein. Włochy argumentowały, że system ogranicza w praktyce przepustowość trasy do około 300 ciężarówek na godzinę.
Austria przekonuje, że mechanizm jest stosowany wyłącznie wtedy, gdy jest to konieczne, zazwyczaj przez kilka godzin rano. Według władz opiera się on na dodatkowym ograniczeniu prędkości, a nie na ustalonym z góry limicie liczby ciężarówek.
Zdaniem rzecznika generalnego nie ma podstaw do zakwestionowania systemu, o ile — zgodnie z deklaracjami Austrii — jest on stosowany wyjątkowo, dotyczy krótkich odcinków i zostaje uruchomiony na podstawie wiarygodnych prognoz powstawania zatorów.
W jego ocenie Włochy nie wykazały, że środek ten prowadzi do ilościowego ograniczenia importu lub stanowi przeszkodę o skutku równoważnym w rozumieniu prawa UE.
Do czasu wyroku przepisy pozostają w mocy
Opinia rzecznika generalnego nie powoduje uchylenia żadnego z austriackich ograniczeń. Rzecznicy generalni przedstawiają niezależne rekomendacje prawne, których sędziowie TSUE nie mają obowiązku uwzględniać.
Do czasu ogłoszenia wyroku wszystkie kwestionowane regulacje pozostają w mocy.
Jeżeli Trybunał ostatecznie stwierdzi naruszenie prawa UE, Austria będzie musiała niezwłocznie dostosować się do orzeczenia. Dla Tyrolu może to oznaczać konieczność uchylenia, ograniczenia lub zmiany zakwestionowanych zakazów. Zakres wymaganych działań będzie zależał od treści wyroku.
