Śródlądowy obiekt graniczny w Sevington. Fot. Tim Sheerman-Chase / CC BY 2.0

Mniej kontroli na granicy z Wielką Brytanią? Przewoźnicy poczekają dłużej, niż zakładano

Odsłuchaj artykuł

Ten artykuł przeczytasz w 6 minut

Mniej dokumentów, mniej kontroli sanitarnych i sprawniejsze przewozy żywności między Wielką Brytanią a Unią Europejską – takie mają być efekty nowego porozumienia, nad którym pracują obie strony. Umowa jest jednym z głównych tematów szczytu UK–UE odbywającego się dziś w Brukseli. Dla przewoźników oznaczałaby istotne uproszczenie odpraw, szczególnie w transporcie produktów świeżych i chłodniczych. Na zmiany trzeba będzie jednak poczekać. Brytyjski rząd wskazuje obecnie wiosnę 2028 r., a nie połowę 2027 r., jak wcześniej zakładano.

Za tym tekstem stoi człowiek - nie sztuczna inteligencja. To materiał przygotowany w całości przez redaktora, z wykorzystaniem jego wiedzy i doświadczenia.

Najważniejsze informacje:

  • Podczas szczytu UK–UE w Brukseli omawiane są m.in. porozumienie sanitarne i fitosanitarne (SPS), powiązanie systemów handlu emisjami oraz program mobilności młodych osób.
  • Planowana umowa SPS ma znieść większość rutynowych kontroli i certyfikatów wymaganych przy przewozie produktów rolno-spożywczych między Wielką Brytanią a UE.
  • Nowe zasady mają zacząć obowiązywać wiosną 2028 r. – taki termin wskazano 19 listopada w brytyjskiej Izbie Lordów.
  • Formalności celne pozostaną. Umowa SPS nie oznacza powrotu do handlu na zasadach sprzed Brexitu.
  • Brytyjskie służby kontroli żywności ostrzegają, że ograniczeniu odpraw muszą towarzyszyć skuteczne zabezpieczenia przed chorobami zwierząt i niebezpiecznymi produktami.

Premier Wielkiej Brytanii Andy Burnham spotyka się  dziś w Brukseli z przewodniczącym Rady Europejskiej Antóniem Costą i przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulą von der Leyen. To drugi szczyt UK–UE od spotkania przywódców w Londynie w maju 2025 r. Tym razem rozmowy mają przynieść konkretne rozwiązania dotyczące handlu, współpracy gospodarczej i mobilności. Jednym z najważniejszych tematów jest porozumienie sanitarne i fitosanitarne (SPS), które ma ograniczyć formalności związane z przewozem żywności, produktów pochodzenia zwierzęcego oraz roślin między Wielką Brytanią a Unią Europejską.

Brytyjski rząd przekonuje, że uproszczenie procedur pozwoli obniżyć koszty handlu i skrócić czas odpraw. Dla firm transportowych znaczenie będzie jednak miało przede wszystkim to, kiedy nowe zasady rzeczywiście zaczną obowiązywać i jakie dokumenty przestaną być wymagane. Samo ogłoszenie porozumienia podczas szczytu nie oznacza bowiem natychmiastowej zmiany procedur na granicy.

Mniej certyfikatów i kontroli. Co ma się zmienić?

Zgodnie z informacjami brytyjskiego Departamentu Środowiska, Żywności i Spraw Wiejskich (Defra) planowane porozumienie ma znacząco ograniczyć liczbę dokumentów wymaganych przy handlu produktami rolno-spożywczymi. W przypadku większości towarów objętych umową mają zostać zniesione obowiązki przedstawiania weterynaryjnych świadectw eksportowych, certyfikatów fitosanitarnych oraz poddawania przesyłek rutynowym kontrolom granicznym.

To istotna zmiana dla przewoźników transportujących mięso, nabiał, świeże produkty spożywcze czy rośliny.

Obecnie przewóz takich towarów może wymagać dodatkowej dokumentacji i kontroli w wyznaczonych punktach granicznych. Każde zatrzymanie pojazdu oznacza ryzyko opóźnienia, szczególnie dotkliwego w przypadku produktów o krótkim terminie przydatności. Defra wskazuje również na korzyści dla transportów drobnicowych i ładunków mieszanych. Mniejsza liczba formalności SPS mogłaby ułatwić łączenie różnych produktów w jednym pojeździe i ograniczyć konieczność kierowania przesyłek do kontroli.

Nie oznacza to jednak zniesienia wszystkich obowiązków granicznych. Umowa SPS nie jest umową celną. Deklaracje celne, reguły pochodzenia i wymagania dotyczące prawidłowej dokumentacji handlowej nadal będą obowiązywać.

Przewoźnicy będą więc musieli odróżniać procedury, które zostaną uproszczone, od tych, które pozostaną bez zmian.

Nowe zasady dopiero w 2028 r.?

Jedną z najważniejszych informacji dla branży jest przesunięcie przewidywanego terminu wdrożenia porozumienia. Jeszcze we wcześniejszych materiałach brytyjski rząd zakładał, że umowa SPS zacznie obowiązywać w połowie 2027 r.

Tymczasem podczas debaty w Izbie Lordów 19 listopada przedstawiciel rządu wskazał wiosnę 2028 r. jako oczekiwany termin wejścia porozumienia w życie. Oznacza to, że przewoźnicy mogą korzystać z obecnych procedur granicznych dłużej, niż wcześniej przewidywano. Przesunięcie terminu nie jest jedyną niewiadomą.

Podstawą porozumienia ma być dostosowywanie odpowiednich brytyjskich przepisów sanitarnych i fitosanitarnych do regulacji unijnych, również w przypadku ich przyszłych zmian. Przewidziane mają być określone wyjątki, których zakres zależy od ostatecznych ustaleń. Nie chodzi więc o przejęcie całego prawa UE, lecz o regulacje objęte umową. W odpowiedzi parlamentarnej opublikowanej 18 listopada brytyjski rząd potwierdził, że negocjacje nadal trwają, a pełny tekst traktatu zostanie udostępniony po ich zakończeniu.

Następnie konieczne będą procedury ratyfikacyjne i wdrożenie odpowiednich przepisów. Dopiero po zakończeniu tych etapów możliwe będzie stosowanie nowych zasad w praktyce.

Firmy chcą konkretnego harmonogramu

Brytyjskie przedsiębiorstwa i organizacje branżowe oczekują przede wszystkim jasnych informacji dotyczących sposobu wdrażania porozumienia. Przed szczytem parlamentarna komisja ds. biznesu, innowacji, nauki i handlu wezwała rząd do przedstawienia konkretnych etapów realizacji uzgodnionych zmian.

Chodzi nie tylko o datę ich wejścia w życie, lecz także o czas potrzebny przedsiębiorstwom na dostosowanie procedur i systemów informatycznych. Dla przewoźników oraz operatorów logistycznych będzie to oznaczało konieczność zaktualizowania zasad przygotowywania dokumentacji i organizacji przewozów. Zmiany mogą dotyczyć również współpracy z agentami celnymi, eksporterami i odbiorcami towarów.

Brytyjski rząd szacuje, że porozumienie dotyczące handlu żywnością i napojami może przynieść gospodarce korzyści sięgające 5,1 mld funtów rocznie. To jednak prognoza potencjalnego wpływu na całą gospodarkę, a nie deklarowana wielkość oszczędności dla firm transportowych.

Mniej kontroli, ale co z bezpieczeństwem żywności?

Planowane ograniczenie kontroli budzi również zastrzeżenia służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo produktów wprowadzanych na rynek brytyjski.

Ashford Port Health, które odpowiada za część kontroli towarów trafiających do Wielkiej Brytanii przez Dover i Eurotunel, ostrzega, że uproszczenie procedur nie może osłabić ochrony przed chorobami zwierząt i niebezpiecznymi produktami. Służby wskazują na potrzebę utrzymania kontroli opartych na analizie ryzyka, możliwości weryfikacji pochodzenia towarów oraz szybkiego reagowania na pojawiające się zagrożenia.

To odmienne podejście od koncepcji zniesienia znacznej części rutynowych kontroli poprzez zbliżenie brytyjskich przepisów do unijnych. Rząd przekonuje jednak, że planowana umowa pozwoli utrzymać odpowiedni poziom bezpieczeństwa dzięki współpracy obu stron, wymianie informacji i możliwości podejmowania działań w przypadku konkretnych zagrożeń.

Ostateczne rozwiązania będą zależały od treści porozumienia i przyjętych mechanizmów ochronnych.

Co to oznacza dla przewoźników?

Jeżeli umowa SPS zostanie wdrożona zgodnie z zapowiedziami, największe korzyści mogą odczuć firmy obsługujące regularne przewozy żywności oraz innych produktów wymagających kontroli sanitarnych i fitosanitarnych.

Mniejsza liczba certyfikatów i kontroli powinna ułatwić planowanie transportów, ograniczyć ryzyko opóźnień oraz zmniejszyć obciążenia administracyjne. Nie oznacza to jednak, że wszystkie ciężarówki będą mogły przekraczać granicę bez kontroli ani że znikną formalności celne.

Na razie najważniejsze pozostają dwa pytania: kiedy nowe przepisy faktycznie zaczną obowiązywać i jak szeroki będzie zakres zniesionych kontroli.

Do czasu wdrożenia porozumienia przewoźnicy muszą nadal stosować obecne procedury graniczne.

Zobacz również