Lolita Bondar-Lech, E100: Myślę, że to nie jest wyjątek. Raczej w tym kierunku będą zmierzać kolejne kraje, w większym lub mniejszym stopniu, prędzej czy później. Wynika to z kilku czynników. Przede wszystkim rosną koszty utrzymania infrastruktury i remontów. Do tego dochodzi polityka środowiskowa Unii Europejskiej, która również wpływa na wysokość opłat drogowych.
Jeszcze kilka lat temu nie mieliśmy w systemach myta komponentu związanego z emisją CO2. Pamiętam, jakie obawy budziło jego wprowadzanie wśród przewoźników. Dziś jest to już jeden z elementów, które firmy transportowe muszą uwzględniać w swoich kalkulacjach.
Opłaty drogowe nie służą więc wyłącznie finansowaniu utrzymania i rozwoju infrastruktury. Mają również zachęcać do stopniowej wymiany floty na pojazdy o niższej lub zerowej emisji. Poszczególne kraje realizują jednak te cele w różnym tempie.
Gdzie przewoźnicy płacą dziś najwięcej? Co najbardziej wpływa na wysokość rachunku: stawka za kilometr, zakres płatnej sieci czy komponent środowiskowy?
Nie można wskazać jednego czynnika, który wszędzie decyduje o wysokości opłat. Każdy kraj ma nieco inne zasady i inaczej kształtuje swój system. Do państw, w których opłaty drogowe są szczególnie wysokie, zaliczyłabym Austrię, Niemcy i Szwajcarię. Znaczenie mają tam między innymi parametry pojazdu, jego masa, emisja czy sposób naliczania należności.
Trzeba też pamiętać o zakresie sieci płatnych dróg. Dlatego przed rozpoczęciem przewozu należy sprawdzić warunki obowiązujące na całej trasie, a nie patrzeć wyłącznie na pojedynczą stawkę za kilometr.
Polska też mocno podniosła opłaty
Które państwo w ostatnich dwóch latach najbardziej zwiększyło obciążenia przewoźników? Czy możemy wskazać konkretny przykład?
Myślę, że jednym z najlepszych przykładów jest Polska. W lutym tego roku wzrosły stawki e-TOLL, a dodatkowo rozszerzono sieć płatnych dróg. To połączenie dwóch zmian. Przewoźnicy płacą więcej za przejechany kilometr, a jednocześnie opłatami objęto kolejne odcinki. Dla firm, które regularnie korzystają z polskich dróg, musiało to oznaczać wzrost kosztów.
Warto też obserwować zmiany w innych państwach i regionach, między innymi we Flandrii, gdzie na wysokość opłat coraz większy wpływ mają kwestie związane z emisją CO2. Od 1 lutego 2026 r. w Polsce stawka e-TOLL dla zestawów o dmc co najmniej 12 ton, spełniających normę EURO 5 lub wyższą, wzrosła na płatnych autostradach i drogach ekspresowych z 0,40 zł do 0,56 zł/km. Oznacza to podwyżkę o 40 proc., czyli dodatkowe 160 zł za każde 1000 km przejechanych po drogach objętych tą stawką.
Jednocześnie do sieci e-TOLL włączono około 645 km nowych odcinków. Łączna długość dróg objętych systemem wzrosła do około 5869 km.
Czy opłaca się nadłożyć kilometrów, żeby zapłacić mniej?
Czy przewoźnicy zaczynają zmieniać trasy ze względu na wysokość opłat drogowych? Zdarza się, że wolą przejechać więcej kilometrów i zużyć więcej paliwa, aby uniknąć droższego myta?
Nie obserwujemy jakiejś masowej tendencji do zmieniania tras wyłącznie ze względu na opłaty. Natomiast przewoźnicy oczywiście analizują takie możliwości, szczególnie jeśli przewóz odbywa się przez kraje, w których myto jest wysokie, jak Niemcy, Austria czy Szwajcaria. Trzeba jednak bardzo dokładnie policzyć, czy taka zmiana rzeczywiście się opłaci.
Jeżeli wybieramy dłuższą trasę, która wydaje się tańsza pod względem opłat drogowych, musimy uwzględnić również dodatkowe paliwo, czas pracy kierowcy, ewentualne ograniczenia w ruchu czy koszty parkingów. Dopiero po zestawieniu wszystkich tych elementów możemy ocenić, czy alternatywny przejazd przyniesie oszczędność. Dlatego tak ważne stają się narzędzia umożliwiające szacowanie kosztów różnych wariantów trasy. Przewoźnicy muszą podejmować decyzje na podstawie całkowitego kosztu przejazdu, a nie wyłącznie wysokości myta. Próby optymalizacji metodą prób i błędów mogą być po prostu bardzo kosztowne.
Ta sama ciężarówka, ale droższe myto
Kolejnym wyzwaniem są klasy CO2. W Niemczech ten sam pojazd może z czasem znaleźć się w mniej korzystnej klasie, mimo że jego parametry techniczne się nie zmieniły. Czy przewoźnicy odpowiednio kontrolują te dane?
Wiemy, że jest to problem, i również po naszej stronie staramy się w miarę możliwości weryfikować dane pojazdów. Trzeba jednak pamiętać, że ostateczna odpowiedzialność za ich prawidłowość pozostaje po stronie przewoźnika. Klasa CO2 nie zawsze jest przypisana do pojazdu raz na cały okres jego użytkowania. W Niemczech w przypadku klas 2 i 3 przewidziana jest ponowna ocena, która może spowodować zmianę klasy na mniej korzystną.
Można to w pewnym sensie porównać do klas energetycznych urządzeń. Produkt się nie zmienia, ale sposób jego klasyfikowania może się zmienić. Dlatego uważam, że przewoźnicy powinni regularnie kontrolować dane swoich pojazdów w systemach poboru opłat. To, że informacje zostały poprawnie wprowadzone kilka lat wcześniej, nie oznacza, że zawsze pozostaną aktualne.
Elektryczna ciężarówka pozwala zaoszczędzić tysiące euro. Ale czy to wystarczy?
W Niemczech ciężarówki bezemisyjne pozostają zwolnione z myta do 30 czerwca 2031 r. Czy tak duża różnica w opłatach może realnie skrócić okres zwrotu z inwestycji w pojazd elektryczny?
W dużej mierze zależy to od polityki konkretnego państwa i oczywiście od tras, na których taki pojazd będzie wykorzystywany. Dobrym przykładem są Niemcy, gdzie opłaty drogowe są wysokie, a pojazdy bezemisyjne korzystają ze zwolnienia. Jeśli porównamy koszt przejazdu ciężarówki z silnikiem Diesla z pojazdem elektrycznym, różnica może być naprawdę duża.
Przy większych przebiegach, liczonych w dziesiątkach czy setkach tysięcy kilometrów rocznie, robią się z tego znaczące oszczędności. Ale trzeba spojrzeć na całość kosztów użytkowania pojazdu. Nadal mamy przecież ograniczenia związane z infrastrukturą ładowania. Trzeba wiedzieć, gdzie będzie można naładować ciężarówkę, czy dana trasa jest odpowiednia i czy da się zorganizować przewóz w taki sposób, żeby pojazd mógł pracować efektywnie.
To nadal są przeszkody, z którymi przedsiębiorcy muszą się liczyć przy wymianie floty. Dlatego samo zwolnienie z myta jest ważną zachętą, ale nie oznacza jeszcze, że elektryczna ciężarówka będzie najlepszym rozwiązaniem dla każdego przewoźnika.
Wyliczenie redakcyjne: ile można zaoszczędzić w Niemczech?
Dla zestawu ciężarowego powyżej 18 ton, mającego co najmniej pięć osi, spełniającego normę EURO 6 i należącego do klasy CO2 1, niemiecka stawka myta wynosi 34,8 eurocenta za kilometr. Przy przebiegu 100 tys. km rocznie po drogach objętych niemieckim mytem oznacza to koszt 34,8 tys. euro. Porównywalna ciężarówka bezemisyjna, objęta obowiązującym zwolnieniem, nie ponosi obecnie tego wydatku. Potencjalna różnica wynosi więc 34,8 tys. euro rocznie.
To jednak oszczędność na samych opłatach drogowych, a nie wyliczenie całkowitej przewagi ekonomicznej pojazdu elektrycznego. O opłacalności inwestycji decydują również cena zakupu, koszty energii, infrastruktura ładowania i organizacja pracy pojazdu.
Rok 2027: kolejne zmiany w europejskim mycie
Przed przewoźnikami następny rok pełen zmian. Które państwa będą wymagały szczególnej uwagi?
Myślę, że największe zmiany czekają nas właśnie w 2027 roku. Jest kilka krajów, o których zdecydowanie warto wspomnieć. Pierwszym jest Litwa, gdzie planowane jest przejście z systemu winietowego na opłaty zależne od faktycznie przejechanych kilometrów. To duża zmiana zarówno w sposobie rozliczania przejazdów, jak i w planowaniu ich kosztów.
Kolejnym krajem są Niderlandy. Od początku 2027 roku przewidziano tam podwyżkę stawek o około 2,6 proc., a dodatkowo zakończy się czasowa obniżka opłat obowiązująca w ostatnich miesiącach 2026 roku. Dlatego różnica w kosztach względem końcówki obecnego roku będzie wyraźna.
Następna jest Słowacja, gdzie zmienia się sposób zarządzania systemem poboru opłat. Dla części przewoźników będzie to oznaczało konieczność wymiany urządzeń i ponownej rejestracji. W lepszej sytuacji będą użytkownicy europejskich urządzeń interoperacyjnych EETS, ponieważ nie powinni odczuć tej zmiany w takim samym stopniu.
Warto też zwrócić uwagę na Francję, szczególnie Alzację, gdzie od stycznia 2027 roku ma zacząć obowiązywać regionalny system opłat drogowych dla ciężarówek. Ostatnim państwem jest Rumunia. Zmiany w tamtejszym systemie wzbudziły wiele pytań i kontrowersji związanych z jego wdrażaniem. Sytuacja jest dynamiczna, dlatego przewoźnicy powinni na bieżąco sprawdzać aktualne zasady i komunikaty.
Wspólny rynek, ale opłaty według krajowych zasad
Czy nie zmierzamy w paradoksalnym kierunku? Mamy wspólny rynek europejski, ale jednocześnie coraz więcej krajowych systemów, terminów, klas CO2 i wymagań dotyczących urządzeń. Czy obsługa tego wszystkiego nie staje się dla przewoźników dodatkowym obciążeniem?
Dla przewoźników to rzeczywiście duże wyzwanie. Jednocześnie mam wrażenie, że Unia Europejska stara się te zasady harmonizować, aby wymagania w poszczególnych krajach były bardziej zbliżone. Nie można jednak zapominać, że każde państwo ma własne potrzeby i uwarunkowania gospodarcze. Dlatego kraje otrzymują pewną swobodę we wdrażaniu i kształtowaniu swoich systemów. W efekcie mamy różne terminy, taryfy i sposoby rozliczeń. Dla przewoźników oznacza to oczywiście konieczność śledzenia wielu zmian jednocześnie. Dużym ułatwieniem są natomiast rozwiązania interoperacyjne, czyli EETS. Pozwalają korzystać z jednego urządzenia na wielu rynkach, zamiast montować w kabinie kilka oddzielnych jednostek.
Pamiętam jeszcze sytuacje, w których kierowcy mieli wiele urządzeń do obsługi różnych państw. Trzeba było pilnować, żeby każde z nich działało prawidłowo. Jedno urządzenie i bardziej zintegrowane rozliczenia to duże uproszczenie zarówno dla kierowcy, jak i dla osób zajmujących się administracją czy księgowością w firmie transportowej.
Płatne drogi regionalne. Czy przewoźnicy stracą możliwość tańszych objazdów?
Alzacja to przykład wprowadzania opłat na poziomie regionalnym. W Austrii podobne pomysły pojawiały się między innymi w Burgenlandzie. Czy rozszerzanie płatnych sieci poza główne autostrady może stać się kolejnym europejskim trendem?
Myślę, że tak. Szczególnie w Europie Zachodniej, choć z czasem może to dotyczyć również innych państw. Trzeba pamiętać, że drogi regionalne czy lokalne są utrzymywane przez odpowiednie jednostki administracji. Ich budżety nie zawsze wystarczają na remontowanie infrastruktury, zwłaszcza jeżeli rośnie na niej ruch ciężarowy.
A przewoźnicy, szukając oszczędności, czasem wybierają właśnie takie drogi zamiast płatnych autostrad. W rezultacie infrastruktura szybciej się zużywa. Pojawiają się też problemy dla mieszkańców, związane między innymi z hałasem i zanieczyszczeniem powietrza.
Dlatego niektóre regiony szukają sposobów ograniczenia tranzytu. Jednym z rozwiązań są zakazy zjazdu ciężarówek z autostrad, stosowane już w części Austrii. Innym może być wprowadzenie opłat, z których wpływy zostaną wykorzystane również na utrzymanie lokalnej infrastruktury.
Nie ma tutaj jednego idealnego rozwiązania. Każdy kraj czy region musi ocenić, co będzie najbardziej odpowiednie.
Czyli w praktyce przewoźnicy będą musieli coraz dokładniej kalkulować nie tylko trasę, ale też wszystkie koszty związane z jej wyborem?
Tak. Trzeba brać pod uwagę wszystkie elementy, które wpływają na ostateczny koszt przejazdu. Nie tylko samo myto, ale również paliwo, czas pracy kierowcy, postoje czy ograniczenia obowiązujące na danej trasie. Przy tak dużej liczbie zmian i różnic między krajami właściwe planowanie staje się coraz ważniejsze. Błędy w kalkulacji mogą być dla firmy transportowej bardzo kosztowne.









