W efekcie wciąż mamy do czynienia z funkcjonowaniem kontroli wewnątrz Schengen, które – zgodnie z przepisami – mają charakter wyjątkowy, ograniczony czasowo i stosowany w sytuacjach uzasadnionych zagrożeniem porządku publicznego lub bezpieczeństwa wewnętrznego.
Niderlandy: kontrole graniczne utrzymane do końca września 2026 r.
Rząd Niderlandów zdecydował o przedłużeniu tymczasowych kontroli granicznych do 30 września 2026 r.. Jak wskazano w uzasadnieniu, decyzja wynika z utrzymującej się presji migracyjnej, obejmującej m.in. wysoką liczbę wniosków azylowych, nielegalną migrację, przemyt migrantów oraz tzw. ruchy wtórne.
Kontrole obejmują:
- granice lądowe z Belgią i Niemcami,
- wewnętrzne granice powietrzne w ramach Schengen.
Podstawą prawną pozostaje mechanizm przewidziany w kodeksie granicznym Schengen, który dopuszcza tymczasowe przywrócenie kontroli w sytuacjach wyjątkowych, przy jednoczesnym obowiązku ich proporcjonalności i ograniczenia czasowego.
Jednocześnie władze podkreślają, że obowiązujące kontrole mają zakończyć się 30 września 2026 r. i nie przewiduje się ich dalszego przedłużania w obecnej formule. Zastąpić je ma rozszerzony model regularnego nadzoru granicznego realizowanego w ramach Mobilnego Nadzoru Bezpieczeństwa (MTV).
Zmiana podejścia operacyjnego. Większa elastyczność służb
Równolegle Niderlandy przygotowują się do zmiany modelu nadzoru na granicach. Kluczową rolę w działaniach operacyjnych nadal odgrywa Królewski Holenderski Marechaussee, który w ramach systemu MTV ma otrzymać szersze możliwości działania.
Zmiana ma dotyczyć przede wszystkim zwiększenia limitów kontroli, co pozwoli na:
- bardziej elastyczne prowadzenie działań w zależności od poziomu ryzyka,
- intensyfikację kontroli opartą na analizach operacyjnych,
- rozszerzenie zakresu kontroli środków transportu, w tym samolotów, pociągów, statków, autobusów i samochodów.
Kontrole MTV prowadzone są w pasie do 20 kilometrów od granic wewnętrznych.
W okresie od grudnia 2024 r. do marca 2026 r. w ramach tych działań:
- odmówiono wjazdu 600 cudzoziemcom,
- zatrzymano 270 osób, m.in. w związku z fałszowaniem dokumentów i przemytem ludzi.
Szwajcaria: krótkoterminowe kontrole w związku ze szczytem G7
Drugim państwem sięgającym po czasowe przywrócenie kontroli granicznych jest Szwajcaria. Działania będą obowiązywać w okresie 10–19 czerwca 2026 r. i pozostają bezpośrednio związane z organizacją szczytu G7 w Évian we Francji, który odbędzie się w dniach 15–17 czerwca 2026 r.
Kontrole obejmą:
- granice lądowe z Francją,
- odcinek granicy na Jeziorze Genewskim,
- ze szczególnym uwzględnieniem regionu wokół Jeziora Genewskiego.
Jak wynika z notyfikacji, działania mają charakter prewencyjny i są elementem zabezpieczenia wydarzenia o randze międzynarodowej.
Dłuższe kontrole we Włoszech
Podobne działania utrzymują również inne państwa członkowskie strefy Schengen. Włochy przedłużyły tymczasowe kontrole na granicy lądowej ze Słowenią do 18 grudnia 2026 r. Jak wynika z notyfikacji przekazanej Komisji Europejskiej, decyzję uzasadniono utrzymującym się zagrożeniem infiltracją szlaków migracyjnych przez środowiska terrorystyczne, napiętą sytuacją na Bliskim Wschodzie i w Ukrainie oraz wysokim poziomem nielegalnej migracji. Włoskie służby wskazują również na aktywność zorganizowanych grup zajmujących się przemytem migrantów i handlem ludźmi wzdłuż tzw. szlaku bałkańskiego
