Najważniejsze informacje:
- ZUS ma wydawać formalną decyzję jednoznacznie wskazującą właściwy tytuł do ubezpieczenia.
- Wpłacone składki mają być przeksięgowywane między właściwymi kontami bez udziału płatnika.
- Zakład z urzędu ustali wysokość nienależnie opłaconych składek za cały okres objęty decyzją.
- Termin na wystąpienie o zwrot nadpłaty ma biec od dnia doręczenia decyzji.
- Zmiany mają ograniczyć ryzyko utraty możliwości odzyskania wcześniej wpłaconych składek.
- Nowelizacja jest efektem interwencji Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców.
Zakwestionowanie przez ZUS tytułu do ubezpieczenia po wielu latach może prowadzić do skomplikowanych rozliczeń i trudności z odzyskaniem wcześniej wpłaconych składek. Przedsiębiorcy muszą dziś również samodzielnie wyjaśniać rozliczenia między poszczególnymi kontami i tytułami ubezpieczenia. Przygotowywany projekt ma uporządkować ten proces i przenieść część obowiązków na Zakład.
Impuls do reformy ze strony Rzecznika MŚP
Praktyka, w której ZUS po długim czasie uznaje za właściwy inny tytuł do ubezpieczenia, może prowadzić do sytuacji, w której przedsiębiorcy mają trudności z odzyskaniem składek, mimo że regularnie je opłacali. Płatnicy muszą także samodzielnie wyjaśniać przepływy środków między poszczególnymi kontami i tytułami.
Problem ten formalnie podniosła Agnieszka Majewska, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców, występując 12 czerwca 2026 r. do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. W odpowiedzi resort poinformował o rozpoczęciu prac nad nowelizacją ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz skierowaniu wniosku o wpis projektu do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów wraz z Oceną Skutków Regulacji.
ZUS wskaże właściwy tytuł w oficjalnej decyzji
Podstawowym założeniem projektowanych przepisów jest wprowadzenie obowiązku wydawania przez ZUS decyzji, która jednoznacznie określi, z jakiego tytułu dana osoba powinna podlegać ubezpieczeniom społecznym.
Formalna decyzja ma uporządkować sytuację przedsiębiorcy po zakwestionowaniu dotychczasowych rozliczeń i stanowić podstawę do dalszego przeksięgowania składek.
Przeksięgowanie wpłat bez udziału przedsiębiorcy
Jedną z kluczowych zmian ma być uproszczenie procesu rozliczeń. Jeżeli ZUS uzna, że składki były opłacane z niewłaściwego tytułu, Zakład sam dokona ich przeniesienia między właściwymi tytułami i kontami.
Przedsiębiorca nie będzie musiał występować z dodatkowymi wnioskami ani prowadzić korespondencji dotyczącej przeniesienia środków. ZUS zostanie również zobowiązany do samodzielnego ustalenia wysokości nienależnie opłaconych składek za cały okres objęty decyzją.
Termin na wystąpienie o zwrot dopiero od doręczenia decyzji
Projekt ma zmienić również sposób liczenia terminu na wystąpienie o zwrot nadpłaconych składek. Zgodnie z przedstawionymi założeniami termin ten ma rozpoczynać bieg w dniu doręczenia decyzji określającej wysokość nadpłaty.
Rozwiązanie ma zapobiegać sytuacjom, w których przedsiębiorca traci możliwość odzyskania pieniędzy, zanim otrzyma informację o zmianie tytułu ubezpieczenia i wysokości nienależnie opłaconych składek.
Ochrona prawa do świadczeń
Przygotowywane regulacje mają obejmować także zasady zachowania prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych w przypadku zmiany tytułu ubezpieczenia. Szczegółowe rozwiązania w tym zakresie nie są jeszcze znane. Zostaną przedstawione dopiero po opublikowaniu pełnego projektu ustawy.
Znaczenie proponowanych zmian dla sektora TSL
Planowana reforma może mieć praktyczne znaczenie także dla przedsiębiorstw transportowych, które jako płatnicy składek rozliczają zatrudnionych pracowników i inne osoby objęte ubezpieczeniami społecznymi. Przeniesienie na ZUS obowiązku przeksięgowania wpłat i ustalenia wysokości nadpłaty może ograniczyć liczbę formalności oraz ryzyko utraty możliwości odzyskania wcześniej wpłaconych środków.
Prace legislacyjne są obecnie na etapie założeń. Propozycje nie stanowią jeszcze obowiązującego prawa, a ich ostateczny zakres będzie znany po opublikowaniu projektu ustawy.
