Wnioski z kontroli czasu pracy kierowców przedstawiła na posiedzeniu sejmowej Komisji do Spraw Kontroli Państwowej Urszula Langer, zastępca Głównego Inspektora Pracy. Z komunikatu opublikowanego 6 listopada. wynika, że pomimo kolejnych kontroli w przedsiębiorstwach transportowych od lat powtarzają się podobne nieprawidłowości.
Najczęściej dotyczą one wymaganych przerw w prowadzeniu pojazdu, odpoczynków dziennych oraz limitów jazdy. Osobnym problemem pozostaje rozliczanie całkowitego czasu pracy kierowców, szczególnie w przypadku pracy wykonywanej w nocy.
Inspekcja proponuje zmiany legislacyjne, które mają uprościć obowiązki pracodawców, a jednocześnie zwiększyć skuteczność egzekwowania przepisów. Na razie są to jednak postulaty Głównego Inspektora Pracy, a nie nowe, obowiązujące już regulacje.
Ponad 1,6 mln dni pracy pod kontrolą. Prawie 6 mln zł wyegzekwowanych kar
W latach 2023–2025 oraz w pierwszym półroczu 2026 r. Państwowa Inspekcja Pracy skontrolowała ponad 1,6 mln dni pracy kierowców. W tym okresie przeprowadzono 1931 kontroli u 1913 pracodawców. Inspektorzy przeanalizowali dokumentację oraz dane z tachografów ponad 10 tys. kierowców zatrudnionych w przedsiębiorstwach, w których łącznie pracowało blisko 122 tys. osób.
Ponad 77 proc. kontroli przeprowadzono w mikro- i małych przedsiębiorstwach zatrudniających do 49 pracowników. To istotne, ponieważ właśnie w takich firmach właściciel często sam odpowiada za organizację przewozów, nadzór nad kierowcami i rozliczanie ich czasu pracy, nie dysponując rozbudowanym zapleczem kadrowym. W latach 2023–2025 inspektorzy wydali 1581 decyzji administracyjnych nakładających kary pieniężne. Wyegzekwowano z nich łącznie blisko 6 mln zł, czyli średnio około 1,88 mln zł rocznie.
Dane te dotyczą przedsiębiorstw objętych kontrolami PIP i nie stanowią reprezentatywnego obrazu całego rynku transportowego.
Brak wymaganych przerw i skracanie odpoczynków. Te naruszenia powtarzają się najczęściej
Analiza kontroli dotyczących stosowania unijnego rozporządzenia (WE) nr 561/2006 pokazuje, że profil naruszeń od lat pozostaje zbliżony.
Najczęściej inspektorzy stwierdzają:
- brak wymaganej 45-minutowej przerwy po 4,5 godzinach prowadzenia pojazdu,
- skracanie odpoczynku dziennego poniżej dopuszczalnych limitów lub jego nieodbieranie,
- przekraczanie dziennego limitu jazdy.
Rzadziej wykrywane są nieprawidłowości dotyczące odpoczynków tygodniowych oraz przekraczania limitu 90 godzin prowadzenia pojazdu w ciągu dwóch kolejnych tygodni.
Wyniki kontroli sugerują, że problemy koncentrują się przede wszystkim wokół codziennego planowania tras, terminów załadunków i odpoczynków, a nie wyłącznie długoterminowego rozliczania aktywności kierowców.
Nawet 5,5 tys. naruszeń rocznie dotyczących pracy w nocy
Szczególną uwagę PIP zwraca na ograniczenie czasu pracy kierowców wykonujących pracę w porze nocnej. Zgodnie z polską ustawą o czasie pracy kierowców, jeżeli praca jest wykonywana w porze nocnej, całkowity czas pracy kierowcy nie może przekraczać 10 godzin między dwoma kolejnymi okresami odpoczynku.
Ograniczenie dotyczy całkowitego czasu pracy, a nie wyłącznie prowadzenia pojazdu. Należy więc uwzględnić także inne czynności zaliczane do czasu pracy, takie jak załadunek, rozładunek, nadzór nad tymi czynnościami czy obsługa pojazdu.
Według PIP liczba stwierdzanych naruszeń tego obowiązku wynosi od około 4,5 tys. do ponad 5,5 tys. przypadków rocznie.
Kolejną często wykrywaną nieprawidłowością jest niezapewnienie wymaganej przerwy związanej z sześciogodzinnym okresem pracy. Przepisy krajowe przewidują co najmniej 30 minut przerwy przy czasie pracy nieprzekraczającym 9 godzin oraz 45 minut przy pracy powyżej 9 godzin, z uwzględnieniem ustawowych zasad zaliczania przerw.
Przerwy wynikające z ustawy o czasie pracy kierowców i unijne przerwy w prowadzeniu pojazdu podlegają odrębnym zasadom, choć w praktyce mogą się pokrywać. Dlatego przy planowaniu pracy trzeba uwzględniać zarówno czas jazdy, jak i pozostałe czynności wykonywane przez kierowcę.
PIP zwraca uwagę, że część pracodawców koncentruje się przede wszystkim na czasie prowadzenia pojazdu, pomijając inne aktywności wliczane do czasu pracy.
Dane z tachografów są zbierane, ale nie zawsze analizowane
Wśród przyczyn powtarzających się naruszeń PIP wymienia niedostateczny nadzór nad czasem pracy w przedsiębiorstwach transportowych. W wielu firmach dane z kart kierowców są regularnie pobierane i przechowywane, ale nie są wykorzystywane do identyfikowania powtarzających się błędów i odpowiedniego korygowania organizacji przewozów.
Problem jest szczególnie widoczny w małych przedsiębiorstwach, gdzie właściciel łączy zarządzanie firmą z planowaniem zleceń i nadzorem nad kierowcami.
Inspekcja zwraca również uwagę na niedostateczne szkolenia praktyczne, błędy w obsłudze tachografów oraz bariery językowe wśród kierowców zagranicznych. Zdarzają się także sytuacje, w których sami kierowcy świadomie skracają wymagane odpoczynki, aby szybciej wrócić do domu.
PIP wskazuje na presję spedytorów i kar umownych
Jednym z istotnych wniosków ze sprawozdania jest to, że Państwowa Inspekcja Pracy dostrzega również przyczyny naruszeń leżące poza samym przedsiębiorstwem przewozowym. Inspektorzy zwracają uwagę na pogarszającą się rentowność firm transportowych oraz presję ze strony zleceniodawców. Firmy spedycyjne narzucają niekiedy napięte harmonogramy dostaw, które nie uwzględniają czasu potrzebnego na załadunek i rozładunek, utrudnień na trasie czy problemów ze znalezieniem wolnego miejsca parkingowego.
W rezultacie przewoźnik może stanąć przed wyborem: naruszyć przepisy dotyczące czasu pracy kierowcy lub narazić się na wysoką karę umowną za opóźnienie dostawy.
Presja kosztowa skłania ponadto część firm do rezygnacji z podwójnych załóg, co dodatkowo ogranicza możliwości organizacyjne podczas realizacji przewozów.
Inspekcja nie zwalnia przewoźników z odpowiedzialności, ale wskazuje, że źródłem naruszeń bywają również warunki narzucane przez zleceniodawców. To ważny głos w dyskusji o odpowiedzialności za organizację transportu i realności terminów dostaw.
Wyższe kary i prostsze rozliczenia. Czego chce PIP?
Na podstawie doświadczeń kontrolnych Główny Inspektor Pracy przedstawił Sejmowi postulaty zmian legislacyjnych. Propozycje obejmują doprecyzowanie przepisów ustawy o czasie pracy kierowców oraz uproszczenie zasad wynagradzania i rozliczania kierowców po wdrożeniu Pakietu Mobilności. PIP wskazuje także na potrzebę zwiększenia przejrzystości dokumentacji płacowej oraz uporządkowania zasad wypłacania świadczeń związanych z przewozami międzynarodowymi.
Drugim kierunkiem zmian ma być zaostrzenie sankcji. Główny Inspektor Pracy postuluje podwyższenie kar za najcięższe naruszenia przepisów oraz za utrudnianie czynności kontrolnych. Celem jest zwiększenie prewencyjnego oddziaływania kar i skuteczniejsze egzekwowanie obowiązków przez pracodawców.
PIP nie podała w komunikacie konkretnych proponowanych stawek nowych kar ani harmonogramu prac legislacyjnych. Na obecnym etapie nie można więc mówić o przesądzonych podwyżkach.
Sam tachograf nie wystarczy. Liczy się organizacja pracy
Wyniki kontroli PIP pokazują, że prawidłowe rozliczanie czasu prowadzenia pojazdu nie wystarcza do zapewnienia zgodności z przepisami. Przewoźnicy muszą uwzględniać również pozostałe czynności wykonywane przez kierowców, ograniczenia dotyczące pracy w porze nocnej oraz wymagane przerwy. Istotne jest także regularne analizowanie danych z tachografów i kart kierowców, nie tylko ich pobieranie i archiwizowanie. Pozwala to wychwytywać powtarzające się nieprawidłowości i odpowiednio korygować organizację przewozów. Jednocześnie ustalenia PIP pokazują, że problem wykracza poza same przedsiębiorstwa transportowe. Presja terminowa, opóźnienia przy załadunkach i brak odpowiedniej infrastruktury parkingowej mogą utrudniać przestrzeganie przepisów.
Dlatego w dyskusji o proponowanym zaostrzeniu kar istotne pozostaje również pytanie o warunki, w jakich przewoźnicy muszą realizować zlecenia.
