Zbliżają się zmiany w prawie, które będą miały znaczący wpływ na branżę transportowo-logistyczną. Przedsiębiorców czekają kluczowe modyfikacje w zakresie kontroli importowej, zgłoszeń celnych w eksporcie oraz mechanizmów dostosowania emisji CO2 do nowych wymogów. To moment, który dotknie każdego aspektu działalności firm działających w handlu międzynarodowym i transporcie. Bez odpowiednich przygotowań technologicznych i organizacyjnych przedsiębiorcy mogą stracić konkurencyjność.
Pięć kluczowych zmian w 2026 r.
1. ELO – Obowiązkowa Koperta Logistyczna dla transportu przez Francję
W styczniu 2026 r. nastąpi pełne wdrożenie systemu ELO (Enveloppe Logistique Obligatoire). Dla wszystkich przewozów między UE a Wielką Brytanią przez Francję obowiązkowe stanie się utworzenie elektronicznej „koperty logistycznej” dla każdego pojazdu.
Co musi zawierać koperta ELO:
- deklaracje bezpieczeństwa ENS;
- deklaracje eksportowe, importowe i tranzytowe;
- informacje o przewożonych towarach;
- dane pojazdu i kierowcy.
Każdy przewoźnik musi posiadać konto w systemie francuskiej administracji celnej i tworzyć koperty przed dotarciem na granicę. Brak poprawnie utworzonej koperty uniemożliwi wjazd na teren portu lub terminalu Eurotunnel. Szczególnym zagrożeniem jest ryzyko niezamknięcia procedury eksportowej, jeśli kierowca nie zeskanuje wszystkich numerów MRN związanych z transportowanymi towarami – wówczas eksporter nie będzie mógł zastosować zerowej stawki VAT.
2. CBAM – mechanizm granicznego dostosowania emisji CO2
Od 1 stycznia 2026 r. kończy się okres przejściowy mechanizmu CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) i rozpoczyna się etap docelowy z pełnymi obowiązkami finansowymi. CBAM to graniczny podatek węglowy, który ma wyrównać szanse między europejskimi producentami a importerami z krajów o niższych standardach klimatycznych.
Towary objęte CBAM: cement, energia elektryczna, nawozy, żeliwo i stal, aluminium, wodór.
Nowe obowiązki dla importerów:
- uzyskanie statusu „upoważnionego zgłaszającego CBAM”;
- coroczne deklarowanie ilości towarów i związanych z nimi emisji;
- zakup certyfikatów CBAM odpowiadających emisjom CO2;
- pierwsze rozliczenia w 2027 roku za rok 2026.
CBAM po raz pierwszy obciąży towary importowane opłatami za emisje poza UE. Komisja Europejska planuje również rozszerzenie mechanizmu na produkty przetworzone, takie jak części samochodowe, lodówki czy pralki, w latach 2026–2028.
3. ICS2 – nowy system kontroli importowej dla transportu drogowego i kolejowego
Od 1 czerwca 2026 r. Polska musi w pełni wdrożyć system Import Control System 2 (ICS2) dla transportu drogowego i kolejowego. Dotychczas polscy przewoźnicy korzystali z ICS1, ale od czerwca będą zobowiązani do przekazywania pełnych deklaracji bezpieczeństwa (ENS) w nowym systemie.
Kluczowe wymagania:
- zgłoszenia ENS muszą być składane na godzinę przed przekroczeniem granicy w transporcie drogowym i 2 godziny w transporcie kolejowym;
- wymagane dane obejmują numer EORI oraz 6-cyfrowe kody towarowe;
- nieprawidłowe zgłoszenia będą automatycznie odrzucane;
- brak utworzonej deklaracji może skutkować zatrzymaniem towarów na granicy.
Polscy przewoźnicy ponoszą pełną odpowiedzialność za błędy w zgłoszeniach. Nieprzygotowanie może powodować poważne opóźnienia i dodatkowe koszty. Warto zauważyć, że 11 krajów UE już od września 2025 r. wprowadziło wymogi ICS2, co tworzy złożoną sytuację dla przewoźników stosujących różne procedury w zależności od trasy.
4. AES/ECS2 PLUS – nowy system celny eksportowy
W 2026 r. system AES/ECS2 PLUS będzie działał już w pełni, eliminując dotychczasowe procedury uproszczone w wywozie. Zgłoszenia celne można dokonywać wyłącznie w formie elektronicznej w miejscach uznanych lub na oddziałach celnych.
Najważniejsze zmiany:
- likwidacja procedury uproszczonej w miejscu (wpis do rejestru zgłaszającego);
- każde zgłoszenie będzie podlegać ocenie funkcjonariusza organu celno-skarbowego;
- przeładunek towarów w procedurze wywozowej możliwy tylko w miejscach uznanych;
- identyfikacja podmiotów wyłącznie na podstawie numeru EORI.
Zmiana systemu oznacza koniec automatycznego zwalniania zgłoszeń. Firmy muszą liczyć się z dłuższym czasem odprawy i koniecznością dokładniejszego dokumentowania wysyłek.
5. Nowy Unijny Kodeks Celny (nUKC) – reforma w toku
Pełne wdrożenie nUKC planowane jest na lata 2028–2038, ale 2026 r. będzie kluczowy dla zakończenia negocjacji. Reforma przewiduje stworzenie całkowicie nowego systemu celnego opartego na centralizacji danych i cyfryzacji procedur.
Planowany harmonogram:
- 1 stycznia 2028 r. – rozpoczęcie działalności Urzędu Celnego UE;
- 1 marca 2028 r. – nowe zasady dla e-commerce, zniesienie zwolnienia z cła dla przesyłek do 150 euro;
- od 2028 r. – obowiązkowe wdrożenie EU Customs Data Hub dla firm e-commerce;
- od 2032 r. – dobrowolne korzystanie z platformy dla pozostałych przedsiębiorców (program „Trust & Check”);
- 2038 r. – obowiązkowe EU Customs Data Hub dla wszystkich importerów.
Reforma wprowadzi centralny portal EU Customs Data Hub, co wymaga już teraz inwestycji w systemy IT.
Wyzwania dla polskich firm transportowych i logistycznych
Zmiany w 2026 r. stawiają firmy przed szeregiem wyzwań:
Technologiczne:
- modernizacja lub wymiana systemów IT;
- integracja z nowymi systemami (ICS2, AES PLUS, NCTS, ELO);
- wdrożenie elektronicznych procesów wymiany danych.
Organizacyjne:
- przeszkolenie personelu w zakresie nowych procedur;
- wyznaczenie osób odpowiedzialnych za systemy;
- reorganizacja procesów odprawy celnej.
Finansowe:
- inwestycje w infrastrukturę IT;
- wyższe koszty związane z CBAM;
- potencjalne opóźnienia i kary za nieprzestrzeganie przepisów.
Jak się przygotować?
Przedsiębiorcom zaleca się podjęcie pilnych działań:
- weryfikacja i aktualizacja danych w systemie EORI/PUESC;
- rejestracja w nowych systemach (ICS2, ELO, CBAM);
- szkolenie personelu z zakresu nowych procedur;
- analiza łańcuchów dostaw pod kątem wymogów CBAM;
- testy systemów przed obowiązkowym wdrożeniem;
- współpraca z dostawcami rozwiązań IT;
- przegląd dokumentacji i procedur wewnętrznych.
Firmy, które rozpoczną przygotowania już teraz, będą w lepszej pozycji konkurencyjnej. Szybkie dostosowanie się do zmian zapewni utrzymanie efektywności i bezpieczeństwa operacyjnego.
