Logistyka przyciąga kapitał, ale słabo modernizuje gospodarkę. Koniec dopłat do magazynów?

Tak wynika z wrześniowego raportu PIE „BIZnowacje. Potencjał modernizacyjny bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce”. Analiza obejmuje 3855 projektów typu greenfield i ekspansji zarejestrowanych w bazie fDi Markets w latach 2016–2025. Autorzy nie pytają tylko o to, ile kapitału napływa do Polski, ale przede wszystkim jakiej jakości są to inwestycje.

Co siódmy projekt, co piąta złotówka

Funkcja „Logistics, Distribution & Transportation” odpowiada za 14,8 proc. wszystkich projektów BIZ w Polsce w latach 2016–2025. To czwarty wynik wśród funkcji biznesowych. Znacznie mocniej logistyka waży jednak w nakładach kapitałowych: przypada na nią 21 proc. całego CAPEX, co daje trzecie miejsce.

Funkcja biznesowa	Udział w liczbie projektów	Udział w CAPEX
Budownictwo (Construction)	16,3 proc.	30,3 proc.
Produkcja (Manufacturing)	17,8 proc.	24,8 proc.
Logistyka, dystrybucja i transport	14,8 proc.	21,0 proc.
Usługi biznesowe (Business Services)	15,7 proc.	–

Trzy najbardziej kapitałochłonne funkcje – budownictwo, produkcja i logistyka – skupiają łącznie 76,1 proc. kapitału zagranicznego zainwestowanego w Polsce. Dysproporcja między liczbą projektów a ich wartością pokazuje, że pojedyncze inwestycje logistyczne są duże i drogie.

Udział logistyki w liczbie projektów lekko jednak maleje. Między okresami 2016–2019 a 2020–2025 spadł o 0,8 pkt proc.

Duże magazyny, mało wartości dodanej

PIE ocenia jakość inwestycji za pomocą Indeksu Potencjału Modernizacyjnego (IPM), opartego na tzw. krzywej uśmiechu Mudambiego. Najwięcej wartości dodanej generują w niej funkcje na końcach łańcucha: badania i rozwój, projektowanie, zarządzanie, marketing. Funkcje operacyjne w środku krzywej wypadają słabiej.

Logistyka została zakwalifikowana do grupy obniżonego potencjału modernizacyjnego. W wariancie skorygowanym autorzy dodatkowo obniżyli jej punktację w kryterium przechwytywania wartości dodanej z 1 do 0 pkt. Powód: ponad połowa szczegółowo przeanalizowanych rekordów (267 z 524) przypada na tradycyjny sektor transportu i magazynowania.

Charakter tych inwestycji dobrze oddaje mediana zatrudnienia w projektach logistycznych z rzeczywistymi (nieestymowanymi) danymi – 250 osób. To obraz rynku zdominowanego przez duże magazyny i centra dystrybucyjne, a nie przez logistykę wyspecjalizowaną, inżynieryjną czy zaawansowaną technologicznie. W efekcie funkcja logistyczna otrzymała 2 pkt na 6 możliwych, poniżej neutralnego progu 3 pkt.

Ostatnie miejsce na 33 sektory

W rankingu 33 sektorów gospodarki Transport i magazynowanie zajął ostatnie miejsce z wynikiem IPM 2,07. W wariancie bazowym, przed korektą, wskaźnik wynosił 3,02.

Przyczynę widać w strukturze sektora. Aż 74 proc. projektów to rutynowa logistyka operacyjna. Funkcje o wysokim potencjale modernizacyjnym – B+R, centrale (HQ) i centra szkoleniowe – stanowią zaledwie 1,9 proc/ projektów, przy czym przeważają wśród nich funkcje zarządcze, a nie badawcze.

Na Mapie Sektorowej PIE branża trafiła do kwadrantu „Peryferie”. Obejmuje on sektory z IPM poniżej 3 i jednocześnie niską intensywnością prac B+R według klasyfikacji OECD (poniżej 5 proc.).

Dotacje tylko za dodatkowe cele publiczne

Autor raportu Dominik Kopiński formułuje tezę wprost: „Inwestycja w centrum dystrybucyjne generuje inne efekty dla gospodarki niż gigafabryka półprzewodników, nawet jeśli obie tworzą tyle samo miejsc pracy i wiążą się z podobnymi nakładami kapitałowymi”.

Z tej diagnozy wynikają rekomendacje dla Ministerstwa Rozwoju i Technologii, Polskiej Agencji Inwestycji i Handlu oraz zarządzających Polską Strefą Inwestycji. Według PIE sektory zdominowane przez logistykę i dystrybucję mają najsłabsze argumenty za aktywną promocją inwestycyjną i preferencyjnym wsparciem publicznym. PAIH nie musi więc traktować pozyskiwania tradycyjnych projektów logistycznych priorytetowo.

Ewentualne ulgi lub subsydia dla inwestycji logistyczno-magazynowych powinny być uzależnione od realizacji dodatkowych celów:

• lokalizacji obiektu w regionie o wysokim bezrobociu lub niskim nasyceniu BIZ,
• wkładu w transformację energetyczną, np. budowy zielonych magazynów czy dekarbonizacji floty,
• wiarygodnego planu upgradingu funkcjonalnego, np. utworzenia przy magazynie centrum B+R, IT lub regionalnej centrali zarządczej.

Raport zastrzega jednocześnie, że niska pozycja w rankingu nie jest argumentem za blokowaniem inwestycji logistycznych. Oznacza jedynie, że sam niski potencjał modernizacyjny nie uzasadnia ich finansowego wspierania przez państwo.

Co to oznacza dla branży TSL

Dla inwestorów i deweloperów logistycznych raport jest sygnałem, że sama skala projektu – metry kwadratowe i liczba etatów – może przestać wystarczać jako argument w rozmowach o wsparciu publicznym. Jeśli rekomendacje PIE trafią do praktyki MRiT i PAIH, liczyć się będzie to, co inwestycja wnosi ponad podstawową działalność operacyjną.

W praktyce przewagę zyskać mogą projekty lokowane poza najbardziej nasyconymi rynkami, obiekty o niskim śladzie węglowym oraz inwestycje łączące magazyn z funkcjami IT, B+R lub zarządczymi. Wyższą punktację w metodologii PIE ma też logistyka wyspecjalizowana i zaawansowana technologicznie, której dziś w strukturze zagranicznych inwestycji w Polsce jest niewiele.