Ukraińskie busy bez tachografu? Analiza prawna i stanowisko GITD

Jedna z najważniejszych wątpliwości dotyczy przewozów Polska–Ukraina wykonywanych pojazdami zarejestrowanymi w Ukrainie. Czy ukraiński bus o dmc powyżej 2,5 tony, ale nieprzekraczającej 3,5 tony, musi być wyposażony w tachograf od 1 lipca 2026 r.? Przeprowadzona analiza prawna wskazywała, że sam fakt wykonywania międzynarodowego przewozu rzeczy pojazdem o dmc powyżej 2,5 tony nie przesądza jeszcze o obowiązku stosowania tachografu na trasie Polska–Ukraina. 

Aby zweryfikować tę interpretację, zwróciliśmy się o stanowisko do Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego (GITD). Odpowiedź potwierdziła zasadniczy kierunek przyjętego przez nas rozumienia przepisów.

Skąd wzięła się wątpliwość?

Pakiet mobilności rozszerzył zakres stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 561/2006, które reguluje m.in. czas prowadzenia pojazdów, wymagane przerwy i okresy odpoczynku kierowców w transporcie drogowym. 

Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. aa tego rozporządzenia, od 1 lipca 2026 r. ma ono zastosowanie również do przewozu rzeczy w międzynarodowym transporcie drogowym lub kabotażowym, jeżeli dopuszczalna masa całkowita pojazdu lub zespołu pojazdów, łącznie z przyczepą lub naczepą, przekracza 2,5 tony.

W praktyce łatwo więc przyjąć uproszczenie: skoro pojazd ma powyżej 2,5 tony i wykonuje przewóz międzynarodowy, powinien mieć tachograf. Takie założenie może być prawidłowe w wielu przypadkach przewozów wykonywanych w Unii Europejskiej. 

Nie oznacza jednak, że znajduje zastosowanie do każdego przewozu międzynarodowego, zwłaszcza gdy trasa obejmuje państwo spoza Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) i Szwajcarii.

Przewóz Polska–Ukraina nie jest klasycznym przewozem wewnątrzunijnym. Trasa odbywa się częściowo poza obszarem Unii Europejskiej, EOG i Szwajcarii. To właśnie ten element ma kluczowe znaczenie dla oceny obowiązku tachografowego.

Punkt wyjścia: zakres terytorialny rozporządzenia 561/2006

Rozporządzenie 561/2006 nie obejmuje każdego przewozu międzynarodowego bez względu na trasę. Jego art. 2 ust. 2 określa zakres terytorialny stosowania przepisów.

Rozporządzenie stosuje się do przewozów drogowych wykonywanych:

• wyłącznie na terytorium Unii Europejskiej oraz
• pomiędzy Unią Europejską, Szwajcarią i państwami będącymi stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG). 

Przewóz Polska–Ukraina nie mieści się w tym zakresie, ponieważ Ukraina nie jest państwem członkowskim UE, państwem EOG ani Szwajcarią. 

W takim przypadku znaczenie ma art. 2 ust. 3 rozporządzenia 561/2006, zgodnie z którym do międzynarodowego transportu drogowego wykonywanego częściowo, poza tym obszarem stosuje się AETR, czyli Europejską Umowę dotyczącą pracy załóg pojazdów wykonujących międzynarodowe przewozy drogowe, w miejsce rozporządzenia 561/2006.

Oznacza to, że samo obniżenie progu masowego do 2,5 tony w rozporządzeniu 561/2006 nie przesądza jeszcze o obowiązku stosowania tachografu w przewozach Polska–Ukraina.

AETR nadal posługuje się progiem 3,5 tony

Ukraina jest stroną AETR. Nie oznacza to jednak automatycznie, że każdy ukraiński pojazd wykonujący przewóz do Polski lub z Polski podlega obowiązkowi tachografowemu. 

Obecne brzmienie AETR nie zostało zmienione w taki sposób, aby umowa ta miała zastosowanie do międzynarodowych przewozów rzeczy wykonywanych pojazdami lub zespołami pojazdów o dmc powyżej 2,5 tony, ale nieprzekraczającej 3,5 tony. 

Zgodnie z art. 2 ust. 2 lit. a AETR, umowy tej co do zasady nie stosuje się do międzynarodowych przewozów drogowych wykonywanych pojazdami przeznaczonymi do przewozu rzeczy, których dopuszczalna masa całkowita, łącznie z przyczepą lub naczepą, nie przekracza 3,5 tony.

W konsekwencji pojawia się istotny wniosek praktyczny: skoro rozporządzenie 561/2006 odsyła przewozy Polska–Ukraina do AETR, a AETR nie został dotychczas dostosowany do progu 2,5 tony, to brak jest podstawy do przyjęcia, że ukraiński pojazd o dmc powyżej 2,5 tony, ale nieprzekraczającej 3,5 tony, wykonujący przewóz Polska–Ukraina, musi być wyposażony w tachograf od 1 lipca 2026 r.

Zapytanie do GITD

W celu weryfikacji powyższej wykładni skierowaliśmy do GITD  pytanie dotyczące konkretnego stanu faktycznego.

Chodziło o zarobkowy międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy wykonywany na trasie Polska–Ukraina albo Ukraina–Polska, pojazdem zarejestrowanym w Ukrainie, przez przewoźnika mającego siedzibę w Ukrainie, przy założeniu, że dmc pojazdu albo całego zespołu pojazdów przekracza 2,5 tony, ale nie przekracza 3,5 tony. 

W zapytaniu wskazaliśmy, że samo obniżenie progu masowego w rozporządzeniu 561/2006 nie wydaje się wystarczające do objęcia takich przewozów obowiązkiem tachografowym, ponieważ przejazd Polska–Ukraina nie mieści się w zakresie terytorialnym art. 2 ust. 2 tego rozporządzenia. 

Stanowisko GITD

GITD w odpowiedzi z 30 lipca 2026 r. zwrócił uwagę na zakres terytorialny rozporządzenia 561/2006. Z pisma organu wynika, że rozporządzenie to stosuje się do przewozów wykonywanych wyłącznie na terytorium Unii Europejskiej albo pomiędzy Unią Europejską, Szwajcarią i państwami EOG. 

Najważniejszy fragment odpowiedzi GITD brzmi:

jeśli przewóz obejmuje (na początku, na końcu lub w trakcie trasy) jakikolwiek kraj inny niż państwa członkowskie UE, Islandię, Liechtenstein, Norwegię lub Wielka Brytanię, wówczas rozporządzenie (WE) nr 561/2006 nie ma zastosowania w odniesieniu do pojazdów lub zespołów pojazdów przeznaczonych do przewozu rzeczy, których dopuszczalna masa całkowita przekracza 2,5 t, lecz nie przekracza 3,5 t”.

To stanowisko ma kluczowe znaczenie dla przewozów Polska–Ukraina. Oznacza, że nowy próg 2,5 tony nie może być analizowany w oderwaniu od trasy przewozu. Jeżeli przewóz obejmuje Ukrainę, obowiązek stosowania tachografu nie może być wywodzony wyłącznie z przekroczenia progu 2,5 tony.

Kraj rejestracji pojazdu jako drugi warunek

GITD zwrócił uwagę również na kraj rejestracji pojazdu. W odpowiedzi wskazano:

kraj rejestracji ww. pojazdów będzie miał również zasadnicze znaczenie dla ustalenia, czy pojazdy te wymagają instalacji tachografu, czy też nie.” 

Następnie GITD powołał art. 3 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014. Zgodnie z odpowiedzią organu, tachografy muszą być instalowane i używane w pojazdach zarejestrowanych w państwach członkowskich. 

GITD dodał, że obowiązek ten został przyjęty również przez Islandię, Liechtenstein, Norwegię oraz Wielką Brytanię. 

To rozróżnienie jest bardzo istotne. Pojazd zarejestrowany w Ukrainie nie powinien być automatycznie traktowany tak samo jak pojazd zarejestrowany w Polsce, Niemczech albo innym państwie członkowskim UE.

Pojazdy zarejestrowane w UE a pojazdy zarejestrowane w Ukrainie

Dla praktyki transportowej najważniejszy jest jasny podział na dwa przypadki.

Pojazd zarejestrowany w UE

Jeżeli pojazd lub zespół pojazdów o dmc powyżej 2,5 tony jest zarejestrowany w państwie członkowskim UE i wykonuje międzynarodowy przewóz rzeczy wyłącznie na terytorium Unii Europejskiej albo pomiędzy Unią Europejską, Szwajcarią i państwami EOG, obowiązek tachografowy co do zasady powstaje.

Pojazd zarejestrowany w Ukrainie

Inaczej należy ocenić pojazd zarejestrowany w Ukrainie, którego dmc przekracza 2,5 tony, ale nie przekracza 3,5 tony, wykonujący przewóz Polska–Ukraina albo Ukraina–Polska.

W tym przypadku należy każdorazowo zweryfikować trzy istotne okoliczności:

1. Czy trasa przewozu obejmuje Ukrainę, a więc państwo spoza Unii Europejskiej, EOG i Szwajcarii; 
2. Czy pojazd jest zarejestrowany w Ukrainie; 
3. Czy dmc pojazdu lub całego zespołu pojazdów przekracza 2,5 tony, ale nie przekracza 3,5 tony.

Przy spełnieniu tych warunków ukraiński bus wykonujący przewóz Polska–Ukraina albo Ukraina–Polska nie powinien być automatycznie obejmowany obowiązkiem tachografowym wynikającym z przekroczenia progu 2,5 tony.

Uwaga na dmc całego zestawu

Analiza dotyczy pojazdów lub zespołów pojazdów, których dmc przekracza 2,5 tony, ale nie przekracza 3,5 tony.

To istotne, ponieważ w praktyce bus może poruszać się z przyczepą. W takim przypadku należy badać dmc całego zespołu, a nie wyłącznie samego pojazdu.

Jeżeli zestaw przekroczy 3,5 tony, sytuacja może być oceniana inaczej, w szczególności na gruncie AETR. Przewoźnicy powinni więc każdorazowo sprawdzać dokumenty pojazdu i przyczepy oraz ustalać dmc  całego zestawu przed wykonaniem przewozu.

Czy odpowiedź GITD jest wiążąca?

Nie. GITD wyraźnie zaznaczył, że odpowiedź ma charakter informacyjny. Organ wskazał, że Główny Inspektor Transportu Drogowego nie ma ustawowego upoważnienia do wydawania wiążących interpretacji przepisów prawa. 

Nie zmienia to jednak praktycznego znaczenia tej odpowiedzi. Stanowisko pochodzi od organu kontrolnego i odnosi się do konkretnego problemu, który ma znaczenie dla przewoźników, spedytorów i podmiotów zlecających transport w relacjach z Ukrainą.

Podsumowanie

Zmiany obowiązujące od 1 lipca 2026 r. są ważne dla rynku lekkiego transportu międzynarodowego, ale nie powinny być stosowane automatycznie do każdego busa powyżej 2,5 tony.

Dla pojazdów zarejestrowanych w UE, wykonujących międzynarodowe przewozy rzeczy wyłącznie na terytorium Unii Europejskiej albo pomiędzy Unią Europejską, Szwajcarią i państwami EOG, obowiązek tachografowy co do zasady powstaje.

Dla pojazdów zarejestrowanych w Ukrainie, o dmc powyżej 2,5 tony, ale nieprzekraczającej 3,5 tony, wykonujących przewozy Polska–Ukraina albo Ukraina–Polska, sytuacja wygląda inaczej. 

Z odpowiedzi GITD wynika, że rozporządzenie 561/2006 nie ma zastosowania do takich przewozów, jeżeli trasa obejmuje państwo spoza Unii Europejskiej, Szwajcarii i państw EOG. GITD wskazał również, że kraj rejestracji pojazdu ma zasadnicze znaczenie dla oceny obowiązku instalacji tachografu.

W praktyce oznacza to, że ukraiński bus o dmc 2,5 – 3,5 tony, wykonujący przewóz Polska–Ukraina albo Ukraina–Polska, nie podlega automatycznie obowiązkowi stosowania tachografu tylko dlatego, że przekracza próg 2,5 tony.