Awaria klimatyzacji w kabinie i upał w magazynie. Kiedy pracownik może odmówić pracy od 2027 r.?

Wyłączenie ze sztywnych limitów temperatury nie zwalnia przewoźnika z obowiązków, które wynikają z k.p. i rozporządzenia w sprawie BHP.

Ocena ryzyka zawodowego dla kierowcy

W ocenie ryzyka zawodowego dla kierowców trzeba ująć m.in.:

• warunki termiczne w kabinie pojazdu (w ruchu i w czasie postoju),
• oddziaływanie temperatury zewnętrznej na organizm kierowcy (np. przy załadunku/rozładunku, kontroli pojazdu),
• czas pracy, przerwy, możliwość odpoczynku w warunkach odpowiedniej temperatury.

Pracodawca musi, zgodnie z art. 226 k.p., zapoznać kierowcę z wynikami oceny ryzyka i podjąć profilaktykę zmniejszającą to ryzyko, poprzez odpowiedni plan przerw, wyposażenie pojazdu, szkolenie w zakresie zachowania w upał.

Niewłaściwa ocena ryzyka lub brak działań profilaktycznych może zostać uznany przez Państwową Inspekcję Pracy za naruszenie art. 207 § 2 k.p. i § 39 rozporządzenia w sprawie BHP , co wiąże się z sankcjami administracyjnymi.

Napoje, organizacja pracy, szkolenia

Na podstawie § 4 rozporządzenia w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów oraz § 112 rozporządzenia w sprawie BHP pracodawca ma obowiązek zapewnienia napojów profilaktycznych m.in. przy:

• pracach na otwartej przestrzeni przy temperaturze otoczenia powyżej 25 st. Celsjusza,
• stanowiskach pracy, na których temperatura spowodowana warunkami atmosferycznymi przekracza 28 st. Celsjusza.

Dla kierowcy oznacza to, że przewoźnik musi zapewnić dostęp do odpowiedniej ilości napojów (np. w pojeździe, na bazie, na trasie), dostosowanych do warunków pracy – w przypadku gorącego mikroklimatu napoje powinny być wzbogacone w sole mineralne i witaminy.

Ponadto pracodawca powinien:

• uwzględnić temat wysokich temperatur w szkoleniach BHP – przekazać zasady postępowania w upał, sygnały ostrzegawcze (objawy udaru cieplnego), sposoby korzystania z przerw,
• uregulować w wewnętrznych instrukcjach stanowiskowych zasady pracy kierowcy w upał – np. korzystanie z klimatyzacji, przerwy, zachowanie w razie awarii.

Awaria klimatyzacji postojowej przy 35 st. Celsjusza – obowiązki przewoźnika

Jednym z najbardziej praktycznych problemów jest sytuacja, w której w ciężarówce psuje się klimatyzacja postojowa, a na zewnątrz panuje temperatura 35 st. (lub wyższa). Co wówczas musi zrobić przewoźnik?

Kluczowe jest tu połączenie ogólnych obowiązków BHP z oceną, czy powstała sytuacja bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia pracownika.

Ocena zagrożenia

Jeżeli kabina ciężarówki nagrzewa się do poziomu, w którym kierowca nie ma możliwości bezpiecznego odpoczynku, a dalsze przebywanie w tych warunkach grozi udarem cieplnym, odwodnieniem, omdleniem, można mówić o bezpośrednim zagrożeniu dla zdrowia lub życia.

W takiej sytuacji pracodawca powinien:

• niezwłocznie podjąć działania ograniczające zagrożenie – np. zapewnić możliwość odpoczynku w chłodniejszym miejscu (budynek zaplecza, inny pojazd, klimatyzowane pomieszczenie), 
• zorganizować  rotację pracowników (jeżeli jest możliwe zastąpienie kierowcy innym kierowcą), 
• zapewnić napoje profilaktyczne i krótkie przerwy w pracy,
• w razie potrzeby – czasowo wstrzymać wykonywanie zadań, które wymagają dłuższego przebywania w nagrzanej kabinie.

Brak reakcji pracodawcy może być kwalifikowany jako naruszenie art. 207 k.p. (brak zapewnienia bezpiecznych warunków pracy) oraz § 39 rozporządzenia w sprawie BHP

Czy kierowca może odmówić wykonywania pracy?

Kodeks pracy przewiduje możliwość powstrzymania się od pracy przez pracownika w razie bezpośredniego zagrożenia dla życia lub zdrowia – choć konkretne podstawy (np. art. 210 k.p.) nie zostały przytoczone w dostępnych źródłach, zasada wynika z ogólnego systemu ochrony BHP.

Jeżeli kierowca ocenia, że wskutek awarii klimatyzacji postojowej i wysokiej temperatury dalsze wykonywanie obowiązków (jazda, postój, załadunek) staje się niebezpieczne dla jego zdrowia, może powołać się na istnienie bezpośredniego zagrożenia i powstrzymać się od pracy, informując pracodawcę (dyspozytora) o sytuacji.

W takich warunkach przewoźnik powinien:

• przeprowadzić doraźną ocenę ryzyka (np. przez służbę BHP),
• podjąć działania usuwające zagrożenie (naprawa klimatyzacji, zmiana pojazdu, przeniesienie odpoczynku do innego miejsca),
• nie stosować wobec kierowcy środków dyscyplinarnych za powstrzymanie się od pracy, jeżeli zagrożenie było realne.

Z perspektywy kontroli PIP brak reakcji pracodawcy na zgłoszone bezpośrednie zagrożenie może skutkować decyzjami administracyjnymi i sankcjami – inspekcja jest uprawniona m.in. do kontroli zapewnienia warunków BHP także dla osób pracujących na innej podstawie niż stosunek pracy (np. kierowcy zatrudnieni jako zleceniobiorcy).

Operator wózka widłowego, magazynier, mechanik – kiedy mogą odmówić pracy z powodu upału?

W przypadku operatora wózka widłowego, magazyniera czy mechanika sytuacja jest bardziej „czytelna” z punktu widzenia nowych limitów temperatury, bo co do zasady ich stanowiska znajdują się w pomieszczeniach pracy lub na otwartej przestrzeni objętej konkretnymi progami.

Praca w pomieszczeniu powyżej 35 st. Celsjusza

Jeżeli temperatura w magazynie, terminalu czy warsztacie przekroczy 35 st., nowelizacja rozporządzenia w sprawie BHP przewiduje zakaz dopuszczenia pracownika do pracy. Oznacza to w praktyce, że pracownik nie powinien wykonywać obowiązków, a pracodawca musi albo:

• obniżyć temperaturę (np. przez klimatyzację, wentylację, zmianę organizacji pracy), albo
• czasowo wstrzymać pracę w danym pomieszczeniu.

Dopuszczenie pracownika do pracy pomimo przekroczenia progu może być uznane za naruszenie przepisów BHP i być podstawą do powstrzymania się od pracy przez pracownika, powołującego się na bezpośrednie zagrożenie.

Praca na zewnątrz powyżej 32 st. Celsjusza przy ciężkiej pracy fizycznej

Podobnie, przy ciężkiej pracy fizycznej na otwartej przestrzeni (np. ręczny załadunek na placu składowym), przekroczenie progu 32 st. oznacza zakaz kontynuowania pracy. W takich warunkach pracownik ma mocniejszą podstawę do odmowy wykonywania obowiązków, a pracodawca powinien niezwłocznie zorganizować pracę inaczej (np. przeniesienie zadań na inne godziny, zwiększenie liczby przerw, rotacja).

Niższe progi – 25 st. i 28 st. Celsjusza

Już przy 25 st. na otwartej przestrzeni i 28 st. w pomieszczeniu uruchamia się obowiązek zapewnienia napojów profilaktycznych oraz odpowiedniej organizacji pracy (przerwy, rotacja, ograniczenie pracy w najgorętszych godzinach).

Jeżeli pracodawca ignoruje te obowiązki, a warunki pracy stają się obiektywnie niebezpieczne (np. brak napojów, długotrwała ciężka praca fizyczna w słońcu przy 30–32 st.), pracownik może powołać się na bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i powstrzymać się od pracy.

Inne wątpliwości praktyczne w TSL

Praca zdalna spedytorów i planistów w upał

Nowelizacja przepisów o pracy zdalnej w k.p. wskazuje, że nawet przy pracy zdalnej pracodawca zachowuje obowiązki BHP, w tym w zakresie szkolenia okresowego (art. 67(31) § 3 k.p.). Dla spedytorów i planistów pracujących z domu w upał oznacza to, że pracodawca powinien:

• przekazać instrukcje BHP związane z pracą w wysokiej temperaturze (np. zasady wietrzenia, nawodnienia),
• uwzględnić w ocenie ryzyka zawodowego specyfikę warunków domowych.

Jednocześnie praca zdalna nie może obejmować prac szczególnie niebezpiecznych ani takich, w których przekraczane są dopuszczalne normy czynników fizycznych dla pomieszczeń mieszkalnych, w tym nadmiernej temperatury – co wskazuje, że również w formule zdalnej nie można „uciekać” od obowiązków BHP w upał.

Służba  BHP i instrukcje w branży TSL

Pracodawca powinien zapewnić odpowiednio zorganizowaną służbę BHP, która:

• przeprowadzi kompleksową ocenę ryzyka dla poszczególnych grup pracowników (biuro, kierowcy, magazyn, warsztat),
• opracuje instrukcje stanowiskowe uwzględniające wysokie temperatury,
• przygotuje procedury postępowania w sytuacjach awaryjnych (np. awaria klimatyzacji, udar cieplny pracownika).

Współdziałanie służby BHP ze społeczną inspekcją pracy i PIP ma kluczowe znaczenie dla właściwego stosowania nowych przepisów i minimalizacji ryzyk dla przedsiębiorcy.

Podsumowanie – praca w upały: prawa pracownika i obowiązki pracodawcy

• Brak sztywnych limitów to nie brak obowiązków: wyłączenie kierowców z restrykcyjnych limitów temperatur (35 st. C / 32 st. C) nie zwalnia przewoźnika z ogólnych zasad BHP, w tym z obowiązku zapewnienia napojów profilaktycznych.
• Awaria klimatyzacji to sytuacja kryzysowa: zepsuta klimatyzacja (zwłaszcza postojowa) w trakcie fali upałów to nie tylko kwestia dyskomfortu, ale bezpośrednie zagrożenie dla sprawności psychofizycznej kierowcy. Pracodawca musi mieć gotowe procedury reagowania (np. skierowanie do serwisu, opłacenie hotelu na czas pauzy).
• Prawo do odmowy pracy: jeśli warunki termiczne w kabinie lub podczas załadunku stają się na tyle trudne, że zagrażają zdrowiu lub życiu pracownika, kierowca ma pełne prawo skorzystać z art. 210 Kodeksu pracy i powstrzymać się od wykonywania obowiązków.
• Kluczowa jest prewencja: branża transportowa musi przygotować się na nowe realia klimatyczne i prawne (wchodzące w 2027 r.) poprzez regularne serwisowanie sprzętu przed sezonem i uświadamianie pracowników o procedurach bezpieczeństwa.