Fot. Pixabay/StockSnap

Połowa czasu statków w portach upływa bez przeładunku. Gdzie powstają zatory?

Odsłuchaj artykuł

Ten artykuł przeczytasz w 8 minut

Terminale kontenerowe na świecie wykorzystują średnio ponad 72 proc. swojej przepustowości, a ryzyko zatorów rośnie. Z najnowszego opracowania Banku Światowego wynika jednak, że zwiększenie wydajności nie zawsze wymaga budowy nowych nabrzeży czy zakupu dodatkowych suwnic. Niemal połowa czasu pobytu kontenerowców w portach przypada na czynności inne niż przeładunek. Wąskim gardłem może być również zatłoczony plac składowy albo niewydolny system obsługi ciężarówek.

Za tym tekstem stoi człowiek - nie sztuczna inteligencja. To materiał przygotowany w całości przez redaktora, z wykorzystaniem jego wiedzy i doświadczenia.

Najważniejsze informacje:

  • Średnie wykorzystanie przepustowości terminali kontenerowych wyniosło w 2025 r. 72,2 proc., a do 2030 r. może wzrosnąć do 73,1 proc. Powyżej 70 proc. rośnie ryzyko okresowych zatorów, a po przekroczeniu 80 proc. zwiększa się ono szczególnie mocno.
  • Operacje przeładunkowe zajmują średnio 53,5 proc. całkowitego czasu pobytu kontenerowców w porcie. Pozostałe 46,5 proc. przypada na podejście do nabrzeża, oczekiwanie, przestoje i czynności związane z zakończeniem obsługi statku.
  • Według Banku Światowego rzeczywistą przepustowość terminalu wyznacza jego najsłabsze ogniwo. Może nim być plac składowy, dostępność sprzętu lub ograniczona przepustowość bram dla ciężarówek.

W opublikowanym 30 października 2026 r. przewodniku Container Terminal Performance Improvement Guide Bank Światowy analizuje sposoby zwiększenia wydajności terminali kontenerowych bez konieczności rozbudowy infrastruktury. Opracowanie powstało przy wsparciu analitycznym S&P Global Market Intelligence.

Autorzy przywołują dane Drewry, według których w 2025 r. średnie wykorzystanie przepustowości terminali kontenerowych na świecie wyniosło 72,2 proc. Do 2030 r. wskaźnik ten może wzrosnąć do 73,1 proc.

To istotne, ponieważ za normalny przedział wykorzystania przepustowości Drewry uznaje 65–70 proc. Po przekroczeniu 70 proc. zwiększa się prawdopodobieństwo okresowych zatorów i pogorszenia sprawności operacyjnej. Powyżej 80 proc. ryzyko rośnie jeszcze wyraźniej.

Nie są to jednak sztywne granice obowiązujące wszystkie porty. Wiele zależy od rozkładu zawinięć statków, wielkości obsługiwanych jednostek, organizacji pracy oraz dostępnej infrastruktury.

Im bliżej granicy możliwości operacyjnych pracuje terminal, tym mniej ma rezerw pozwalających reagować na opóźnienia statków, awarie urządzeń czy nagły wzrost liczby kontenerów.

Skutki nie ograniczają się do transportu morskiego. Opóźnienia w obsłudze statków mogą przesuwać terminy dostępności kontenerów, utrudniać planowanie odbiorów i powodować kumulowanie się przyjazdów ciężarówek.

Niemal połowa pobytu statku w porcie przypada na czynności inne niż przeładunek

Jednym z najważniejszych wniosków raportu jest to, że produktywność suwnic nie wystarcza do oceny sprawności całego portu.

Na podstawie danych z Container Port Performance Index za 2025 r. Bank Światowy ustalił, że operacje przeładunkowe zajmują średnio 53,5 proc. całkowitego czasu pobytu kontenerowca w porcie.

Pozostałe 46,5 proc. przypada na czynności niezwiązane bezpośrednio z przeładunkiem, w tym oczekiwanie na możliwość zacumowania, podejście do nabrzeża oraz postoje przed rozpoczęciem i po zakończeniu operacji.

Dane pokazują skalę tych procesów:

  • średni czas związany z wejściem statku do portu wynosi 16,4 godziny, z czego 12,3 godziny przypada na oczekiwanie, a 4,1 godziny na podejście do nabrzeża;
  • od zacumowania do rozpoczęcia pierwszego przeładunku mijają średnio 2,1 godziny;
  • od zakończenia ostatniej operacji przeładunkowej do oddania cum upływają kolejne 2,3 godziny.

Nie cały ten czas jest możliwy do wyeliminowania. Część czynności jest niezbędna ze względów technicznych, organizacyjnych i bezpieczeństwa. Dane wskazują jednak na potencjał usprawnień wykraczających poza samą obsługę kontenerów.

Problem dodatkowo pogłębia nieregularność zawinięć. Według Banku Światowego około jednej czwartej kontenerowców może przypłynąć co najmniej dobę wcześniej lub później, niż przewidywał harmonogram przygotowany dwa tygodnie przed zawinięciem.

Nawet przesunięcie o 4–6 godzin może zakłócić przydział stanowisk przy nabrzeżu, planowanie pracy suwnic, obsadę zmian i organizację operacji na placu składowym.

Dlaczego dodatkowe suwnice nie rozwiązują problemu?

Bank Światowy zwraca uwagę, że terminal kontenerowy należy traktować jako jeden połączony system operacyjny.

Jego rzeczywistą przepustowość wyznacza najbardziej ograniczony element całego procesu. Może to być nabrzeże, liczba suwnic, dostępność pojazdów terminalowych, plac składowy, obsada pracownicza albo bramy wjazdowe i wyjazdowe.

Jeżeli plac składowy nie jest w stanie dostatecznie szybko przyjmować i wydawać kontenerów, dodatkowe suwnice nie muszą skrócić czasu obsługi statku. Mogą jedynie przesunąć zator z nabrzeża na plac.

Podobnie wygląda sytuacja przy nadmiernym zagęszczeniu składowania. Choć pozwala ono pomieścić więcej kontenerów na tej samej powierzchni, może jednocześnie zwiększać liczbę dodatkowych przestawień potrzebnych do uzyskania dostępu do konkretnej jednostki.

Bank Światowy zaleca więc najpierw ustalenie, który element ogranicza przepustowość, a dopiero później podejmowanie decyzji o inwestycjach.

Niektóre usprawnienia organizacyjne mogą przynieść znaczące efekty bez rozbudowy infrastruktury. Przykładowo współdzielenie sprzętu przeładunkowego i elastyczne kierowanie go do miejsc o największym zapotrzebowaniu może, według przytoczonych w raporcie doświadczeń, zwiększyć produktywność o 10–20 proc.

Ciężarówki również mogą być wąskim gardłem terminalu

Szczególnie istotna dla przewoźników drogowych jest część raportu poświęcona organizacji ruchu ciężarówek i przepustowości bram terminalowych.

Bank Światowy wskazuje, że nawet sprawnie działające nabrzeże i plac składowy nie zapewnią płynnej obsługi ładunków, jeżeli kontenery nie będą mogły równie sprawnie opuszczać terminalu lub do niego trafiać.

Jednym z problemów jest nierównomierny rozkład przyjazdów ciężarówek. Jeżeli większość pojazdów pojawia się w tych samych godzinach, tworzą się kolejki, podczas gdy w innych porach dostępna przepustowość może pozostawać niewykorzystana.

Autorzy przewodnika wymieniają kilka sposobów usprawnienia obsługi transportu drogowego:

  • Systemy awizacji ciężarówek (Truck Appointment Systems) – umożliwiają rezerwację konkretnych przedziałów czasowych i dopasowanie liczby przyjazdów do możliwości terminalu.
  • Wydłużenie godzin pracy bram – pozwala rozłożyć obsługę większej liczby pojazdów na dłuższy okres, ograniczając spiętrzenia ruchu.
  • Automatyzację wjazdu i wyjazdu – obejmującą m.in. rozpoznawanie numerów rejestracyjnych i oznaczeń kontenerów oraz elektroniczną weryfikację dokumentów.
  • Lepsze przygotowanie kontenerów do odbioru – tak aby jednostki przeznaczone do wydania były łatwo dostępne, bez konieczności wykonywania dodatkowych przestawień.
  • Łączenie dostaw i odbiorów – umożliwiające ciężarówce pozostawienie jednego kontenera i odebranie kolejnego podczas tej samej wizyty.

Ważne jest jednak odpowiednie skoordynowanie tych działań. Samo zwiększenie liczby pojazdów wpuszczanych przez bramy może pogorszyć sytuację, jeżeli plac składowy nie ma wystarczającej przepustowości.

Podobnie system awizacji nie wyeliminuje kolejek, jeśli zarezerwowane okna czasowe nie odpowiadają rzeczywistym możliwościom obsługi kontenerów.

Awizacja nie wystarczy, jeśli kontener nie jest gotowy do odbioru

Dla firm realizujących transport kontenerów kluczowe znaczenie ma przewidywalność całego procesu, a nie wyłącznie czas spędzony przed bramą terminalu.

Nawet terminowo podstawiona ciężarówka może oczekiwać na obsługę, jeśli kontener nie został jeszcze udostępniony, nie zakończono formalności lub plac składowy jest przeciążony.

Raport Banku Światowego podkreśla konieczność koordynacji między operatorami terminali, armatorami, służbami celnymi i uczestnikami transportu lądowego.

Wśród proponowanych rozwiązań znajdują się wcześniejsze przekazywanie informacji o ładunku, monitorowanie sytuacji przy bramach w czasie rzeczywistym i lepsze dopasowanie liczby przyjmowanych pojazdów do bieżących możliwości placu.

Niektóre terminale już stosują bardziej rygorystyczne zasady awizacji. Przykładem jest ECT w Rotterdamie, gdzie organizacja przyjazdów ciężarówek opiera się na określonych przedziałach czasowych.

Dla przewoźników takie rozwiązania mają zarówno zalety, jak i ograniczenia. Ułatwiają planowanie pracy, jeśli terminal dotrzymuje deklarowanych terminów obsługi. Mogą jednak zwiększać ryzyko przestojów, gdy opóźnienia na trasie lub zmiany dostępności kontenerów uniemożliwiają wykorzystanie zarezerwowanego okna.

Mniej kolejek bez rozbudowy terminali?

Główny wniosek z opracowania Banku Światowego jest taki, że zwiększanie przepustowości terminali kontenerowych nie musi rozpoczynać się od kosztownych inwestycji infrastrukturalnych.

W wielu przypadkach większe znaczenie może mieć lepsze wykorzystanie istniejącego sprzętu, poprawa planowania zawinięć statków, ograniczenie niepotrzebnych przestawień kontenerów oraz sprawniejsza organizacja dostępu dla ciężarówek.

Nie oznacza to jednak, że rozbudowa terminali przestanie być potrzebna. Przy rosnącym wolumenie ładunków dodatkowa infrastruktura może okazać się niezbędna. Bank Światowy zaleca jedynie, by decyzje inwestycyjne wynikały z analizy rzeczywistych ograniczeń operacyjnych.

Dla przewoźników drogowych znaczenie tych rekomendacji jest bardzo konkretne. Sprawniejsza obsługa bram, dostępność informacji o kontenerach i bardziej przewidywalne okna czasowe mogą ograniczyć przestoje oraz ułatwić planowanie kolejnych zleceń.

Ostatecznie nie chodzi więc tylko o to, ile kontenerów terminal może przeładować w ciągu godziny, lecz także o to, jak szybko i przewidywalnie ładunki mogą trafić z portu do dalszego transportu.

Źródło: Bank Światowy, „Container Terminal Performance Improvement Guide: Improving Spatial and Operating Efficiency at Container Terminals”, 30 października 2026 r.; dane S&P Global Market Intelligence i Drewry.

Tagi:

Zobacz również