Komisja Zatrudnienia i Spraw Socjalnych Parlamentu Europejskiego 7 maja poparła wstępne porozumienie, które pozostawia dotychczasowe zasady dla kierowców wykonujących przewozy w wielu krajach. Aby zmiany weszły w życie, porozumienie musi jeszcze zostać zatwierdzone przez cały Parlament Europejski oraz Radę Unii Europejskiej.
Uzgodnienia są częścią szerszej aktualizacji przepisów dotyczących koordynacji zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej. Dla transportu drogowego kluczowe jest jednak to, czego w nowym tekście już nie ma. Wcześniejsze wersje przewidywały system, w którym firmy musiałyby z wyprzedzeniem zgłaszać tzw. pracę wielopaństwową. Z rozwiązania tego zrezygnowano. Oznacza to, że nadal będą obowiązywać obecne reguły ustalania, któremu państwu podlega kierowca w zakresie ubezpieczeń społecznych, jeżeli pracuje w kilku krajach członkowskich.
W praktyce porozumienie w dużej mierze pozostawia sam system transportu drogowego bez zmian, ale zmienia procedury z nim związane:
- organy będą miały bardziej precyzyjne terminy na weryfikację lub kwestionowanie tego, który system zabezpieczenia społecznego ma zastosowanie;
- dokumenty typu A1 będą podlegały bardziej rygorystycznym procedurom weryfikacyjnym;
- a ustalenia będą mogły być oparte na przewidywanym schemacie pracy kierowcy i pozostaną ważne przez okres do 24 miesięcy.
35 dni roboczych na odpowiedź urzędów
Wstępne porozumienie wprowadza limit 35 dni roboczych na udzielenie odpowiedzi przez krajowe instytucje na zapytania dotyczące ustalenia właściwego ustawodawstwa w zakresie ubezpieczeń społecznych, a także na wnioski o zmianę lub uchylenie takiej decyzji.
Cel jest praktyczny: ograniczyć sytuacje, w których przewoźnik „utknie” między dwoma państwami spierającymi się o to, które z nich jest właściwe. Taki spór bywa kosztowny, ponieważ zwiększa ryzyko naliczenia składek z mocą wsteczną, a po stronie kierowcy oznacza niepewność co do tego, gdzie faktycznie podlega on zabezpieczeniu społecznemu.
Zaostrzono również zasady wydawania i weryfikacji dokumentu potwierdzającego właściwe ustawodawstwo, czyli formularza A1.
Ustalenia ważne nawet przez 24 miesiące
Właściwy system ubezpieczeń ma być określany z wyprzedzeniem na podstawie przewidywanego schematu pracy kierowcy w kolejnych 12 miesiącach. Taka decyzja będzie mogła obowiązywać do 24 miesięcy. Ma to ograniczyć pole do późniejszych korekt dokonywanych „wstecz” i ułatwić stabilne planowanie pracy w transporcie międzynarodowym.
Raluca Marian, dyrektor ds. Unii Europejskiej w IRU, oceniła, że głosowanie wspiera „bardziej przewidywalne i wykonalne ramy” dla przewozów transgranicznych oraz potwierdza, iż komisja uwzględniła najważniejsze postulaty branży.
Szersza reforma w tle
Pakiet aktualizuje rozporządzenia 883/2004 oraz 987/2009. Ich celem jest koordynacja — a nie ujednolicanie — krajowych systemów zabezpieczenia społecznego. Państwa członkowskie zachowują kontrolę nad własnymi rozwiązaniami, a przepisy unijne mają zapobiegać utracie ochrony przez osoby przemieszczające się lub pracujące ponad granicami.
Wstępne porozumienie obejmuje również m.in. kwestie zasiłków dla bezrobotnych, świadczeń rodzinnych i opieki długoterminowej, pracowników delegowanych oraz współpracy między instytucjami krajowymi. Zapisy istotne dla transportu drogowego — w tym rezygnacja z obowiązku wcześniejszego zgłaszania pracy wielopaństwowej oraz termin 35 dni roboczych — są częścią tego większego pakietu i razem z nim trafią do formalnego przyjęcia.
To nie są przepisy o delegowaniu kierowców
Tych ustaleń nie należy mylić z odrębnymi przepisami o delegowaniu kierowców, wprowadzonymi w ramach Pakietu Mobilności I. Porozumienie dotyczące koordynacji zabezpieczenia społecznego rozstrzyga, który krajowy system ubezpieczeń społecznych ma zastosowanie do kierowcy pracującego transgranicznie. W praktyce dotyczy to m.in. formularzy A1, opłacania składek, sporów między instytucjami oraz okresu, przez jaki ustalenie pozostaje ważne.
Reguły delegowania działają inaczej: określają, kiedy kierowca jest traktowany jako delegowany do innego państwa członkowskiego oraz kiedy przewoźnik musi złożyć deklarację delegowania i stosować warunki zatrudnienia kraju przyjmującego, w tym zasady wynagradzania, jeżeli mają zastosowanie.
Dlatego decyzja komisji Parlamentu Europejskiego nie znosi reżimu delegowania kierowców. Kabotaż i część przewozów „cross-trade” (między państwami trzecimi wobec siedziby przewoźnika) nadal mogą uruchamiać obowiązki związane z delegowaniem, podczas gdy przewozy bilateralne są traktowane odmiennie na gruncie Pakietu Mobilności. Nowe uzgodnienia dotyczą natomiast sfery ubezpieczeń społecznych: utrzymują dotychczasowe zasady dla kierowców pracujących w wielu krajach i wprowadzają wyraźne terminy dla urzędów, gdy te weryfikują lub kwestionują, któremu systemowi podlega dany kierowca.
