To, że elektryczna ciężarówka technicznie nadaje się do obsługi konkretnej trasy, nie oznacza jeszcze, że przewoźnik zdecyduje się na jej zakup. Kontrakt może obowiązywać tylko przez rok, klient może nie zaakceptować wyższej stawki, a po zakończeniu współpracy nie będzie wiadomo, gdzie i na jakich warunkach wykorzystać pojazd.
W dyskusjach o elektryfikacji transportu ciężkiego wiele miejsca poświęca się zasięgowi pojazdów i szybkości ładowania. Dla przedsiębiorstw transportowych równie istotne są jednak warunki komercyjne. Podczas debaty na IAA Transportation przedstawiciele PepsiCo, Maersk, DSV oraz organizacji Transport & Environment (T&E) zastanawiali się, jak nadawcy mogą realnie wesprzeć rozwój bezemisyjnego transportu.

Zdjęcie: Sabina Kol
Z dyskusji wyłonił się istotny problem: cele redukcji emisji zapisane w strategiach przedsiębiorstw nie przekładają się automatycznie na gwarantowane wolumeny przewozów ani długoterminowe kontrakty, których przewoźnicy potrzebują, aby sfinansować zakup elektrycznych ciężarówek.
Dlaczego krótkie umowy zwiększają ryzyko inwestycji
Johanna Braun, ekspertka T&E ds. elektrycznego transportu towarowego i infrastruktury, zwróciła uwagę na presję cenową przy zakupie usług transportowych. Jej zdaniem duzi nadawcy mają możliwość kształtowania rynku, ale często składają zlecenia z krótkim wyprzedzeniem i przywiązują największą wagę do ceny. Dla przewoźników oznacza to niskie marże i brak przewidywalności, czyli warunki utrudniające podejmowanie kosztownych inwestycji w nową flotę.
Braun podkreśliła również znaczenie największych klientów, którzy odpowiadają za istotną część zamówień transportowych. Ich decyzje zakupowe i wymagania przetargowe mogą więc wpływać na to, jakie pojazdy przewoźnicy wprowadzają do eksploatacji.
Kristina Garbe, dyrektor ds. kluczowych klientów w sektorze motoryzacyjnym w Maersk, opisała, jak trudno wykorzystać tę możliwość w praktyce. W branży automotive presja na obniżanie kosztów jest szczególnie silna, a od 2025 r. kwestie środowiskowe mają mniejsze znaczenie w rozmowach z klientami. Maersk ponownie zaczyna jednak aktywniej włączać takie projekty do swojej oferty.
Według Garbe podstawą jest przewidywalność inwestycji. Maersk już angażuje środki w rozwiązania transportowe o niższej emisji, ale ich rozwój wymaga udziału klientów w przygotowywaniu projektów i deklaracji zapotrzebowania na dłuższy okres.
Dla przewoźnika sprowadza się to do prostego pytania: kto poniesie ryzyko, jeśli ciężarówka zostanie kupiona dla konkretnego klienta, a kontrakt wygaśnie na długo przed końcem ekonomicznego okresu użytkowania pojazdu?
PepsiCo: pilotaż może uzasadniać dopłatę, ale nie w nieskończoność
Alexey Tryapochkin, odpowiedzialny w PepsiCo za zakupy transportowe i zrównoważony rozwój, przedstawił podejście firmy do tego problemu. PepsiCo przygotowało plany dekarbonizacji transportu dla europejskich jednostek biznesowych i poszczególnych krajów do 2030 r. Dlatego w przetargach transportowych firma prosi dostawców również o przedstawianie rozwiązań ograniczających emisje.
Tryapochkin zaznaczył, że PepsiCo już płaci więcej za takie usługi. Wyższa cena może być uzasadniona w projektach pilotażowych i przy wdrożeniach na niewielką skalę. Cała transformacja nie może się jednak opierać na założeniu, że nadawca będzie bezterminowo płacił więcej za tę samą usługę przewozową.
Dlatego firma szuka sposobów na poprawę opłacalności eksploatacji pojazdów. Jednym z nich jest współpraca z innymi przedsiębiorstwami przy organizowaniu ładunków powrotnych, tak aby elektryczne ciężarówki nie wracały puste. Równie ważne jest odpowiednie rozmieszczenie infrastruktury ładowania, dopasowane do planowanych zadań transportowych.
Rozwiązaniem mogą być także dłuższe zobowiązania wobec operatorów. PepsiCo jest gotowe zawierać takie umowy w uzasadnionych przypadkach, a część podobnych porozumień już funkcjonuje. Tryapochkin nie zadeklarował jednak, że długoterminowe kontrakty staną się standardem przy wszystkich zleceniach.
To istotne rozróżnienie dla przewoźników. Gotowość klienta do sfinansowania pilotażowego wdrożenia elektrycznej ciężarówki nie oznacza jeszcze, że później zamówi większy wolumen przewozów na warunkach zapewniających rentowność inwestycji.
Ładunek powrotny może być ważniejszy niż jednorazowa dopłata
Przykład przedstawiony przez Tryapochkina pokazuje, w jaki sposób nadawcy mogą poprawić ekonomikę transportu elektrycznego bez ciągłego zwiększania stawek. Ciężarówka może wyjechać z pełnym ładunkiem, a wrócić pusta. Taki przejazd nadal generuje koszty pracy kierowcy, energii i eksploatacji pojazdu, ale nie przynosi przychodu z przewozu.
Znalezienie odpowiedniego ładunku powrotnego pozwala rozłożyć koszty na większą liczbę płatnych kilometrów i poprawić wykorzystanie pojazdu. Wymaga to jednak spojrzenia poza własny łańcuch dostaw. Dwie firmy mogą na przykład skoordynować przepływy towarów w przeciwnych kierunkach, aby ta sama ciężarówka przewoziła ładunki zarówno w drodze do odbiorcy, jak i w trasie powrotnej.
Takie rozwiązanie jest bardziej skomplikowane niż samo określenie udziału transportu, który ma zostać zelektryfikowany. Potrzebne są odpowiednio dopasowane okna czasowe, właściwa konfiguracja pojazdu oraz gotowość do wspólnego planowania wolumenów.
Dla operatora korzyść może być jednak większa niż w przypadku jednorazowej dopłaty do stawki przewozowej. Lepsze wykorzystanie ciężarówki może poprawiać opłacalność jej eksploatacji przez cały okres obowiązywania kontraktu.
DSV: sieci drobnicowe wymagają innego modelu rozliczeń
Nie każdy przewóz można przypisać jednemu klientowi i jednej konkretnej ciężarówce. Na ten problem zwróciła uwagę Hanna Melander, specjalistka DSV ds. technologii dekarbonizacji i zrównoważonego transportu drogowego. Na dedykowanej trasie między punktami A i B operator może uzgodnić z klientem indywidualne rozwiązanie o niższej emisji. Znacznie trudniej zrobić to w sieci drobnicowej, w której przesyłki wielu klientów są konsolidowane i przewożone razem.
Kto w takim przypadku powinien pokryć dodatkowy koszt wykorzystania elektrycznej ciężarówki? I któremu klientowi należy przypisać uzyskaną redukcję emisji?
Melander wskazała na modele polegające na finansowaniu określonego wolumenu transportu o niższej emisji i przypisywaniu związanych z nim korzyści środowiskowych według wcześniej ustalonych zasad.
W takim rozwiązaniu klient opłaca określony zakres usługi transportowej o niższej emisji, choć jego własna przesyłka nie musi fizycznie trafić do elektrycznej ciężarówki. Część klientów pozostaje wobec tego modelu sceptyczna. Chcą mieć pewność, że ich towary rzeczywiście są przewożone pojazdami elektrycznymi.
Przy przekształcaniu dużych, współdzielonych sieci transportowych konieczne jest jednak znalezienie sposobu podziału kosztów między kilku klientów.
Nadawcy potrzebują przy tym przejrzystych zasad rozliczeń. Powinni wiedzieć, jaki wolumen transportu o niższej emisji rzeczywiście zrealizowano, jak obliczono uzyskany efekt środowiskowy i w jaki sposób wykluczono podwójne naliczanie tych samych redukcji emisji.
Taki model nie zastępuje konieczności wymiany pojazdów na bardziej ekologiczne. Może natomiast ułatwić finansowanie i rozliczanie inwestycji w sytuacji, gdy przesyłek w sieci drobnicowej nie da się przypisać do ciężarówek obsługujących wyłącznie jednego klienta.
Co duzi operatorzy logistyczni mogą zaoferować podwykonawcom
DSV postrzega swoją rolę szerzej niż tylko jako dostawca usług transportowych o niższej emisji. Melander zwróciła również uwagę na sytuację licznych przewoźników realizujących zlecenia na rzecz grupy. Duży operator logistyczny może dzielić się wiedzą, łączyć przewoźników z klientami, zapewniać dostęp do odpowiednich wolumenów przewozów oraz pomagać w organizacji infrastruktury ładowania. Równie ważne jest jednak uwzględnienie finansowych konsekwencji takiej współpracy.
Ma to szczególne znaczenie dla mniejszych przedsiębiorstw transportowych. Duży operator może połączyć zlecenia kilku klientów i zapewnić elektrycznej ciężarówce bardziej regularną pracę. Pojedynczy podwykonawca często nie ma możliwości zorganizowania takiego modelu samodzielnie. Dlatego kluczowe pytanie nie brzmi wyłącznie: czy nadawca chce zamawiać transport elektryczny?
Trzeba również sprawdzić, czy jego deklaracja znajduje odzwierciedlenie w całym łańcuchu umów i dociera do przedsiębiorstwa, które faktycznie kupi pojazd oraz będzie go eksploatować.
Bez odpowiednich gwarancji handlowych ryzyko inwestycji może nadal spoczywać na podwykonawcy, nawet jeśli inicjatywa elektryfikacji wychodzi od dużego klienta.
Zrównoważony transport w przetargach: osobny budżet czy standardowy wymóg?
Maersk i PepsiCo przedstawiły dwa różne sposoby uwzględniania transportu o niższej emisji w procesie zakupowym.
Garbe oceniła, że takie projekty najlepiej funkcjonują, gdy klient przeznacza na nie odrębny budżet środowiskowy. W dużych przetargach obejmujących kilka gałęzi transportu dodatkowe wymagania związane z redukcją emisji i wynikające z nich koszty mogą nie zostać odpowiednio uwzględnione.
Maersk stara się więc wspólnie z klientami opracowywać rozwiązania, które nie opierają się wyłącznie na dopłacie.
Jako przykład z innego obszaru transportu Garbe wskazała możliwość przeniesienia odpowiednich przesyłek z frachtu lotniczego na morski, jeśli pozwala to jednocześnie ograniczyć koszty i emisje.
PepsiCo stosuje inne podejście. Jak wyjaśnił Tryapochkin, poszukiwanie rozwiązań o niższej emisji jest stałym elementem regularnych przetargów transportowych firmy.
Oba modele mają odmienne konsekwencje dla dostawców usług.
Oddzielny budżet może chronić projekt przed standardową presją cenową. Uwzględnianie rozwiązań o niższej emisji w każdym przetargu sprawia natomiast, że są one systematycznie analizowane, choć nie gwarantuje to zawarcia kontraktu.
Najważniejsza pozostaje konstrukcja procesu zakupowego. Czy klient oczekuje wyłącznie dodatkowej wyceny? Czy gwarantuje minimalny wolumen? Czy jest gotowy podpisać umowę na dłuższy okres? Czy plan transportu można zmienić tak, aby elektryczna ciężarówka była wykorzystywana efektywniej?
Bez odpowiedzi na te pytania nawet ambitne wymagania środowiskowe mogą nie przełożyć się na decyzje inwestycyjne przewoźników.
Czy nadawcy powinni podlegać surowszym wymogom? Uczestnicy debaty byli podzieleni
Paneliści rozważali również, czy duzi nabywcy usług transportowych powinni zostać objęci wiążącymi wymaganiami dotyczącymi zamawiania transportu o niższej emisji.
Braun wskazała zamówienia publiczne na czyste pojazdy jako przykład rozwiązania, w którym obowiązkowe cele mogą tworzyć popyt na nowe technologie.
Ponieważ większość przewozów towarowych zlecają prywatne przedsiębiorstwa, zaproponowała rozważenie podobnych obowiązków wobec największych nadawców.
Garbe uznała regulacje państwowe za potencjalne wsparcie transformacji, ale jednocześnie podkreśliła znaczenie dostępnej infrastruktury oraz długoterminowych zobowiązań klientów.
Melander przestrzegła przed wprowadzaniem obowiązków zakupowych bez uwzględnienia rzeczywistych warunków operacyjnych.
Jeśli zabraknie odpowiedniej infrastruktury ładowania albo elektryczna ciężarówka nie będzie odpowiadała charakterystyce przewozów, takie regulacje mogą prowadzić do nieefektywnych rozwiązań.
Wskazała również na znaczenie dopłat i sposobu naliczania opłat drogowych, które wpływają na całkowity koszt użytkowania pojazdów.
Tryapochkin podchodził ostrożniej do obowiązkowych zakupów. Jego zdaniem bez odpowiednich pojazdów i infrastruktury przedsiębiorstwa mogą koncentrować się na formalnym spełnianiu wymogów zamiast na rzeczywistym ograniczaniu emisji. Opowiedział się raczej za mechanizmami opartymi na zasadach rynkowych.
Uczestnicy debaty nie wypracowali wspólnego stanowiska w sprawie dodatkowych obowiązków dla nadawców.
Zgodzili się jednak co do tego, że koszt transformacji transportu nie powinien na stałe obciążać wyłącznie jednej strony łańcucha dostaw.
Co przewoźnik powinien ustalić przed podpisaniem umowy?
Z wypowiedzi przedstawicieli PepsiCo, Maersk i DSV wynika, że sama wyższa stawka za przewóz nie wystarczy, aby inwestycja w elektryczną ciężarówkę była uzasadniona ekonomicznie.
Przed podpisaniem kontraktu przewoźnik powinien przeanalizować kilka podstawowych kwestii: okres obowiązywania umowy, gwarantowany wolumen przewozów, możliwość organizacji ładunków powrotnych, dostęp do infrastruktury ładowania oraz dopasowanie harmonogramu pracy do czasu potrzebnego na uzupełnianie energii.
Na trasach dedykowanych warto sprawdzić, czy jeden pojazd może obsługiwać kilku klientów, co zwiększyłoby jego wykorzystanie.
W sieciach drobnicowych konieczne jest natomiast ustalenie zasad podziału dodatkowych kosztów i rozliczania osiągniętych redukcji emisji.
Jeżeli w realizacji przewozów uczestniczą podwykonawcy, umowa powinna również określać, kto finansuje zakup pojazdu oraz jakie gwarancje dotyczące długości współpracy i wolumenów otrzyma firma transportowa podejmująca inwestycję.
Od pilotażu do rentownego transportu jeszcze długa droga
Debata na IAA Transportation pokazała, że duzi nadawcy są gotowi wspierać pilotażowe wdrożenia elektrycznych ciężarówek, również poprzez dopłaty do usług i współpracę przy planowaniu przewozów.
Trudniejszy etap zaczyna się jednak po zakończeniu pilotażu.
Pojedynczy projekt, realizowany przy dodatkowym finansowaniu i ścisłej współpracy z klientem, musi przekształcić się w regularną usługę, którą można zamawiać i realizować na warunkach zapewniających rentowność.
Bez dłuższych kontraktów, przewidywalnych wolumenów i odpowiedniego podziału ryzyka między nadawców a przewoźników nawet udany pilotaż może nie doczekać się kontynuacji.
Upowszechnienie elektrycznych ciężarówek będzie więc zależało nie tylko od spadku cen pojazdów i rozwoju sieci ładowania, lecz także od tego, czy sposób zamawiania usług transportowych pozwoli przedsiębiorstwom odzyskać poniesione nakłady.
Dopóki nadawcy oczekują przede wszystkim niskich stawek i krótkoterminowej elastyczności, ciężar finansowania transformacji może w znacznej części pozostawać po stronie przewoźników.









