Ukraina zaostrza zasady pracy kierowców. Równolegle rusza badanie skutków umowy transportowej z UE

Nowe ukraińskie przepisy zostały zatwierdzone zarządzeniem nr 1727. Ich przyjęcie ma zbliżyć prawo krajowe do europejskich standardów socjalnych w transporcie drogowym.

Regulacje wdrażają rozwiązania wynikające m.in. z rozporządzenia nr 561/2006, dyrektywy 2002/15/WE oraz decyzji Wspólnego Komitetu Ukraina–Unia Europejska dotyczącej stosowania inteligentnych tachografów G2V2.

Zmiany nie zamykają jednak dyskusji o konkurencji między przewoźnikami unijnymi i ukraińskimi. Równolegle prowadzone jest badanie, które ma pokazać, jak porozumienie liberalizujące przewozy wpłynęło na zamówienia, kierunki, stawki i strukturę rynku w poszczególnych państwach członkowskich.

Co zmieniło się od 26 lipca?

Jedną z najważniejszych nowości jest obowiązek organizowania regularnego tygodniowego odpoczynku poza kabiną pojazdu.

Odpoczynek trwający co najmniej 45 godz. ma być zapewniony w odpowiednich warunkach i na koszt przewoźnika. Rozwiązanie odpowiada zasadom obowiązującym w Unii Europejskiej.

Nowe przepisy wprowadzają również ograniczenie dotyczące pracy nocnej. Jeżeli kierowca wykonuje pracę między godz. 22 a 6, jego zmiana nie może przekraczać 10 godz.

Zmieniają się także obowiązki związane z tachografami. Pojazdy wykorzystywane w międzynarodowym transporcie towarów, po raz pierwszy zarejestrowane na Ukrainie po 30 czerwca 2026 r., muszą być wyposażone w inteligentne tachografy G2V2.

Według przekazanych informacji na Ukrainie działa obecnie ponad 50 centrów świadczących usługi serwisowe w tym zakresie.

Rozszerzono również zakres danych dostępnych podczas kontroli. Okres informacji dotyczących pracy i odpoczynku kierowcy został wydłużony do 56 dni, a przedsiębiorstwa muszą przechowywać dokumentację przez dwa lata.

Nowymi zasadami objęto także kierowców, w tym osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą, wykonujących międzynarodowy przewóz osób na zlecenie oraz międzynarodowe przewozy taksówkami. Wcześniej ten obszar nie był uregulowany.

Limity czasu jazdy pozostają bez zmian

Podstawowe normy dotyczące czasu prowadzenia pojazdu nie zostały zmienione. Kierowca nadal może prowadzić przez maksymalnie 9 godz. dziennie, z możliwością wydłużenia tego czasu do 10 godz. dwa razy w tygodniu.

Maksymalny tygodniowy czas jazdy wynosi 56 godz., a w ciągu dwóch kolejnych tygodni – 90 godz. Po 4 godz. 30 min prowadzenia pojazdu obowiązuje 45-minutowa przerwa. Może być ona podzielona na dwie części: 15 i 30 min.

Utrzymano również obowiązek używania sprawnych tachografów.

Część transportu została wyłączona z obowiązków

Ukraińskie przepisy przewidują rozbudowaną listę wyjątków. Wymogi dotyczące tachografów i zasad pracy oraz odpoczynku nie obejmują m.in. transportu realizowanego przez siły bezpieczeństwa i obrony, służby ratownicze oraz jednostki zajmujące się usuwaniem skutków katastrof.

Wyłączenia dotyczą także części transportu rolniczego, komunalnego, pocztowego i specjalistycznego wykonywanego w promieniu 100 km od miejsca postoju pojazdu. Z obowiązków zwolniono również pojazdy o dopuszczalnej masie całkowitej do 7,5 tony, wykorzystywane w promieniu 100 km do przewozu własnych towarów, pod warunkiem że prowadzenie pojazdu nie jest główną działalnością przedsiębiorstwa.

Przepisy nie mają zastosowania również do transportu edukacyjnego, niskoprędkościowego, przewozów w strefach działań wojennych oraz krajowego komercyjnego przewozu własnych ładunków trwającego do 4 godz. 30 min.

Zakres wyjątków będzie miał istotne znaczenie dla oceny, jak duża część ukraińskiego rynku faktycznie zostanie objęta standardami zbliżonymi do unijnych.

Ankieta ma pokazać skutki umowy UE–Ukraina

Równolegle z wejściem w życie nowych regulacji przygotowywane jest międzynarodowe badanie wpływu umowy transportowej między Unią Europejską a Ukrainą.

Badanie powstaje na wniosek Komisji Europejskiej i ma objąć doświadczenia przewoźników z państw członkowskich.

Firmy mogą wskazać, czy po częściowym zniesieniu obowiązku posiadania zezwoleń zmieniły się ich zamówienia, obsługiwane kierunki, stawki frachtowe lub pozycja na rynku krajowym i międzynarodowym.

Celem ankiety jest zebranie danych o zmianach, które zaszły od lipca 2022 r., kiedy zaczęła obowiązywać częściowa liberalizacja przewozów.

Kwestionariusz przygotowano w języku angielskim, ale odpowiedzi opisowe mogą być udzielane również w innych językach. Organizatorzy badania liczą na udział przewoźników, których działalność odczuła skutki wzrostu obecności ukraińskich firm na rynku Unii Europejskiej.

Porozumienie obowiązuje do marca 2027 r.

Umowa transportowa między Unią Europejską a Ukrainą została podpisana 29 czerwca 2022 r., po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji. Jej celem było ułatwienie ukraińskim przewoźnikom dostępu do rynków zagranicznych i umożliwienie wywozu towarów przez terytorium państw Unii Europejskiej po ograniczeniu możliwości korzystania z części tradycyjnych szlaków eksportowych.

Porozumienie zniosło obowiązek uzyskiwania dodatkowych zezwoleń na przewozy dwustronne i tranzytowe wykonywane przez przewoźników z Ukrainy i Unii Europejskiej. Obecny okres obowiązywania umowy kończy się 31 marca 2027 r.

Choć większość państw członkowskich poparła jej przedłużenie, Polska zgłosiła sprzeciw. Przedstawiciele administracji i branży wskazywali, że liberalizacja nie powinna prowadzić do pogorszenia warunków działania przedsiębiorstw z Unii Europejskiej.

Ukraińscy przewoźnicy zwiększyli udział w rynku

Po 2022 r. układ sił w przewozach między Unią Europejską a Ukrainą wyraźnie się zmienił. Przed wejściem w życie umowy obie strony dysponowały pulą zezwoleń. Początkowo było to po 200 tys., a w 2019 r. limit obniżono do 160 tys.

Według danych przedstawionych podczas konferencji „Granica polsko-ukraińska. Szansa czy bariera rozwoju?” polscy przewoźnicy wykorzystywali wcześniej około 25 proc. dostępnych zezwoleń, a ich udział w rynku ukraińskim przekraczał 40 proc. Obecnie granicę polsko-ukraińską przekracza rocznie ponad milion ukraińskich ciężarówek, a udział polskich firm w rynku ukraińskim spadł do około 7 proc.

Przedstawiciele Zrzeszenia Międzynarodowych Przewoźników Drogowych wskazują, że po liberalizacji ukraińskie przedsiębiorstwa zaczęły szerzej uczestniczyć w komercyjnych przewozach na rynku europejskim. Jednocześnie przewoźnicy unijni działają w warunkach pełnego Pakietu Mobilności, rozbudowanych obowiązków socjalnych i wyższych kosztów regulacyjnych.

Spór dotyczy nie tylko dostępu do rynku

Wprowadzenie przez Ukrainę zasad zbliżonych do unijnych ma znaczenie w debacie o warunkach konkurencji. Dotychczas jednym z zarzutów wobec funkcjonowania umowy była różnica w obowiązkach dotyczących czasu pracy, odpoczynku, tachografów i organizacji przewozów.

Nowe regulacje zmniejszają część tej różnicy, ale nie przesądzają jeszcze o wyrównaniu warunków działalności.

Pozostają różnice w kosztach pracy, obciążeniach administracyjnych, dostępie do rynku oraz zakresie stosowania poszczególnych przepisów. Znaczenie będzie miało także egzekwowanie nowych zasad. Przedstawiciele branży wielokrotnie podkreślali, że samo przyjęcie przepisów nie rozwiązuje problemu, jeżeli nie towarzyszą mu skuteczne kontrole.

Wyniki badania mogą wpłynąć na dalsze decyzje

Ankieta dotycząca umowy UE–Ukraina ma dostarczyć praktycznych danych przed kolejnymi decyzjami dotyczącymi przyszłości porozumienia. Relacje przewoźników mogą pomóc ocenić, czy liberalizacja doprowadziła do zmian w stawkach, strukturze przewozów, liczbie zleceń i pozycji firm z poszczególnych państw członkowskich.

Równocześnie wejście w życie nowych ukraińskich regulacji pokazuje, że integracja transportowa z Unią Europejską zaczyna obejmować nie tylko dostęp do rynku, lecz także część obowiązków socjalnych i technicznych. Do 31 marca 2027 r. dyskusja będzie więc dotyczyła dwóch kwestii: skutków liberalizacji przewozów oraz tego, czy nowe przepisy rzeczywiście zbliżą warunki działania przewoźników ukraińskich i unijnych.